Sa para ju duhen për t’u ndjerë “i sigurt”? Në letër, tingëllon si një pyetje e thjeshtë. Në praktikë, është një nga ato pyetje që njerëzit i mbajnë me vete për vite me radhë, pa një përgjigje të qartë, dhe i nxjerrin në tavolinë më shpesh në mbrëmje, kur paguhen faturat dhe ka… pak kusur të mbetur në llogari. Ose asgjë.
Siguria financiare ka pushuar prej kohësh të matet vetëm nga fakti nëse ke një punë. Ajo kohë kaloi qetësisht, pa bujë. Sot mund të punosh rregullisht, të kesh një rrogë çdo muaj dhe prapë të jetosh me ndjesinë se një defekt, një sëmundje ose një veprim i gabuar mund të të shtyjë disa hapa prapa. Dhe këtu fillon llogaritja e vërtetë – jo ajo e fletëllogaritjeve, por ajo që bëhet në kokën tënde.
“Njerëzit shpesh mendojnë se siguria fillon me një pagë të lartë, por në realitet ajo fillon me parashikueshmërinë”, thonë ekspertët e ekonomisë.
Nuk është e njëjta gjë nëse merr 40,000 apo 70,000 denarë nëse je në pasiguri çdo muaj, nëse borxhet po të shtrëngojnë, ose nëse nuk ke fare rezerva. Siguria, thonë ata, nuk është një numër, por hapësirë për të marrë frymë.
Në kushtet maqedonase, sipas vlerësimeve të analistëve, ndjenja e sigurisë financiare për një person të vetëm fillon diku mbi kufirin e “mbijetesës”.
Kjo do të thotë: qira ose një pagesë apartamenti që nuk të ha gjysmën e pagës, fatura të rregullta që paguhen pa llogaritje, ushqim bazë pa llogaritur çdo qindarkë dhe, më e rëndësishmja, kursime. As të mëdha, as spektakolare. Mjaftueshëm për të ditur se nëse diçka shkon keq, nuk do të falimentosh menjëherë.
“Një rezervë prej tre deri në gjashtë muajsh shpenzimesh është limiti psikologjik ku njerëzit fillojnë të ndihen në paqe”, thonë ekspertët financiarë.
Jo sepse pasurohen atëherë, por sepse frika qetësohet. Papritmas jo çdo vendim duhet të jetë një vendim paniku. Mund t’i thuash “jo” një oferte të keqe, mund të ndryshosh punë, madje mund të sëmuresh pa u shembur i gjithë sistemi yt.
Por realiteti është kokëfortë. Një pjesë e madhe e qytetarëve jetojnë nga një pagë në tjetrën. Për ta, pyetja “sa para ju duhen për t’u ndjerë të sigurt” tingëllon pothuajse ironike.
“Pasiguria financiare nuk është vetëm një problem ekonomik, por edhe mendor”, paralajmërojnë ekspertët e politikave sociale.
Njerëzit që shqetësohen vazhdimisht për paratë mbartin një lodhje të padukshme. Kjo lodhje depërton në vendime, marrëdhënie dhe shëndet. Dhe nuk zhduket me rritjen e pagës, nëse zakonet dhe kushtet mbeten të njëjta.
Është interesante se, sipas përvojave në terren, ndjenja e sigurisë shpesh nuk rritet linearisht me të ardhurat. Dikush me 50,000 denarë dhe një jetë të rregullt mund të ndihet më i sigurt se dikush me 90,000, por me kredi, qira dhe presion të vazhdueshëm për të “mbajtur ritmin”. Këtu, siguria humbet midis kësteve dhe pritjeve.
Në fund të fundit, ndoshta përgjigjja më e saktë është edhe më e pakëndshme: nuk ka një shumë universale. Për disa, siguria është të kesh para për fëmijën dhe qiranë. Për të tjerët, është të kesh një fond emergjence. Për të tjerët, është të dish se mund të largohen nga puna nesër pa frikë. Çdo gjë tjetër është nuancë.
Por një gjë është e qartë. Siguria nuk fillon kur ke “shumë”, por kur ndalon së friku nga e nesërmja. Dhe kjo nuk ndodh brenda natës. Ndërtohet ngadalë, me disiplinë, me pritje realiste dhe me pranimin se nuk ka një numër magjik.
Duhet vetëm një moment kur ulesh, shikon faturat dhe i thua vetes: është mirë… të paktën për momentin.
