Zona e Fukushimës në Japoni, e evakuar plotësisht pas katastrofës bërthamore, ka shfaqur ndër ndryshimet e shumta edhe një fenomen të veçantë: lindjen e hibridëve derr i egër–derr. Një studim gjenetik, i publikuar në janar të kaluar, ka shqyrtuar procesin e hibridizimit midis derrave që kishin ikur nga fermat dhe derrave të egër, pikërisht në zonën e braktisur për më shumë se një dekadë pas tsunami-tit të 11 marsit 2011. Studimi u publikua në një numër special të Journal of Forest Research, tërësisht i përkushtuar efekteve afatgjata të radioaktivitetit dhe zbrazjes së zonave të pyllëzuara që mbulojnë rreth 70% të zonës së kontaminuar të Fukushimës.
Rasti i hibridizimit nuk ka pasur lidhje me ndotjen radioaktive, por është rezultat ekskluziv i mungesës së pranisë njerëzore. Zonat e braktisura pas ngjarjeve katastrofike, si Fukushima apo Çernobili, pësojnë ndryshime natyrore dhe, në shumë raste, mungesa e gjatë e presioneve njerëzore favorizon rritjen e diversitetit të kafshëve dhe bimëve. Këto vende bëhen një lloj “laboratori natyror” për kërkime të ndryshme: territore të kontaminuara nga agjentë radioaktivë dhe pa praninë e njeriut për vite, kanë tërhequr vëmendjen e studiuesve dhe kanë mundësuar studimin e shumë fenomeneve natyrore.
Si lindën hibridët derr i egër–derr në Fukushima
Më 11 mars 2011, pas tërmetit me magnitudë 9.0 pranë bregut të Japonisë dhe tsunami-t që dëmtuan rëndë centralin bërthamor të Fukushimës, një zonë e gjerë u evakuua menjëherë. Rreth 164,000 persona u larguan, dhe shumë zona mbetën të ndaluara për njerëzit për vite me radhë. Në gusht 2011, zona e evakuar mbulonte rreth 1,800 km² dhe vetëm që nga viti 2017 kjo zonë u reduktua.
Braktisja e fermave dhe zgjerimi i hapësirave pyjore lejuan që derrat shtëpiakë (Sus scrofa domesticus) të ikin nga fermat, ndërsa derrat e egër (Sus scrofa leucomystax) kolonizuan zona të reja, duke krijuar mundësinë për takimin dhe kryqëzimin mes tyre.
Studimi i ADN-së së hibridëve
Studiuesit shqyrtuan gjenotipin e hibridëve në disa gjenerata, duke ndihmuar për të kuptuar se si evoluojnë popullatat e kafshëve në mjedise pa praninë njerëzore. Në veçanti, ata analizuan pjesën mitokondriale të ADN-së (e trashëguar vetëm nga nëna) në individë të ndryshëm hibridë, 191 derr i egër dhe 10 derr shtëpiak, për të vlerësuar gradin e përzierjes së gjenomit të derrit në popullatat e derrave të egër, pra transferimin e gjeneve të derrit shtëpiak në ADN-në e derrit të egër nga një gjeneratë në tjetrën.
Efektet e kryqëzimit në ADN-në e derrit të egër
Kryqëzimi i përsëritur i derrave shtëpiakë dhe atyre të egër prodhoi disa gjenerata individësh hibridë fertilë. Rezultatet e studimit treguan se shumë derr i egër përmbante ADN mitokondriale të derrit shtëpiak, që tregon se femrat shtëpiake kishin lindur kryqëzime me meshkujt e derrit të egër. Kjo solli krijimin e hibridëve me prolifikim më të lartë dhe aftësi për t’u riprodhuar gjatë gjithë vitit, karakteristika tipike të derrave shtëpiakë.
Përmes këtij mekanizmi, derrat që kishin ikur nga fermat, duke u kryqëzuar me derrat e egër, favorizuan rritjen demografike të popullatës së derrit të egër. Studimi tregoi gjithashtu se frekuenca më e lartë riprodhuese solli një kalim shumë të shpejtë të gjeneratave në disa vite, por pjesët e ADN-së së derrit shtëpiak zvogëloheshin shpejt nga një gjeneratë në tjetrën. Meshkujt hibridë, nga ana tjetër, u çiftuan kryesisht me femrat e derrit të egër të pastër, të cilat riprodhohen vetëm një herë në vit, duke rezultuar në një ulje të pjesës së ADN-së shtëpiake.
Çfarë është hibridizimi dhe pse rasti i Fukushima është interesant për biologët
Një hibrid është individ i krijuar nga bashkimi i dy specieve të ndryshme. Disa hibridë janë sterilë, disa fertilë dhe mund të kryqëzohen me individët e njërës apo tjetrës specie. Një shembull i njohur është mula, e lindur nga kryqëzimi i gomarit (Equus africanus asinus) me kalin (Equus caballus). Fenomene të hibridizimit mund të ndodhin në natyrë kur dy specie hyjnë në kontakt për shkak të ndryshimeve mjedisore. Speciet e huaja, të futur nga njeriu ose që migrojnë për shkak të ndryshimeve klimatike, mund të krijojnë hibridë që shpesh kërcënojnë ruajtjen e biodiversitetit.
Hibridizimi midis kafshëve të egra dhe atyre shtëpiake është problem edhe më i rëndë dhe i shpeshtë, shkaktuar nga zgjerimi i aktivitetit njerëzor dhe afërsia mes zonave natyrore dhe atyre antropike. Ky studim tregon se kur një mjedis është pa prezencën njerëzore dhe presion antropik, dinamikat evolutive ndryshojnë shpejt, dhe fauna ka tendencë të ricolonizojë dhe të riokupojë ambientet natyrore.
Një informacion tjetër i rëndësishëm është “dilucioni” i gjeneve të derrit shtëpiak me kalimin e kohës, përmes reincroceve të hibridëve, duke lejuar që komponenta gjenetike e derrit të egër të rikthehet si dominante. Hipotezat mbi ndryshimet e hibridizimit me kalimin e kohës, të nxjerra nga rasti i Fukushima, do të jenë shumë të dobishme për biologët që merren me menaxhimin e faunës dhe për projektimin e ndërhyrjeve të synuara./Lajmi i Fundit
