Donald Trumpit i pëlqen t’i thotë Ukrainës se nuk ka “letra” në luftën e saj shkatërruese me Rusinë. Por presidenti amerikan po përballet me pyetje në rritje rreth forcës së lojës së tij në luftën me Iranin, shkruan CNN.
Sipërfaqësisht, Shtetet e Bashkuara, me një popullsi më shumë se tre herë më të madhe se Irani dhe me ushtrinë dhe ekonominë më të fuqishme në botë, kanë një avantazh dërrmues në ekuilibrin e fuqisë. Shtuar kësaj edhe ushtria e testuar dhe aparati i gjerë i inteligjencës i Izraelit, konflikti duket i pabarabartë.
Por Irani, duke i kthyer fushat e pakta të avantazhit të tij në pika presioni të dhimbshme për SHBA-në dhe duke i detyruar qytetarët e tij të përballen me pasoja të rënda, ka bërë më shumë sesa të mbijetojë. Disa analistë besojnë se ai e ka kapur iniciativën strategjike.
Një muaj më vonë, lufta është shndërruar në një garë ndikimi. Trump mund të ketë më shumë pushtet, por arritja e një fitoreje të qartë ka të ngjarë të kërkojë pranimin e një niveli dëmi politik dhe ekonomik që ai nuk duket i gatshëm ta përballojë.
Irani nuk mund t’i mposhtë SHBA-të dhe Izraelin, por ka luajtur kartën e tij më të fortë duke mbyllur Ngushticën e Hormuzit, një pikë kyçe për eksportin e energjisë, duke mbajtur peng ekonominë globale dhe duke rritur kostot politike për SHBA-në.
Dobësia strategjike që minon superioritetin ushtarak të SHBA-së u theksua gjatë një konference për shtyp në Shtëpinë e Bardhë. Sekretarja e shtypit, Karoline Leavitt, përmendi gatishmërinë e Iranit për të lejuar 20 tankera shtesë të kalojnë nëpër Ngushticë si një fitore për “diplomacinë e presidentit”. Megjithatë, kjo shifër mbetet shumë më e ulët se mesatarja prej mbi 100 anijesh në ditë para luftës, sipas të dhënave të OKB-së për Tregtinë dhe Zhvillimin.
Realiteti për Trumpin është se SHBA-të kanë fuqinë ushtarake për të hapur Ngushticën. Por një ndërhyrje e tillë do t’i jepte Iranit një fitore propagandistike nëse do të godiste ose fundoste një anije amerikane. Një operacion i tillë mund të kërkonte edhe trupa tokësore, duke rritur rrezikun e humbjeve amerikane dhe kostot politike të brendshme.
Të njëjtat kufizime vlejnë edhe për opsionet e tjera, përfshirë një ndërhyrje në ishullin Kharg, qendra kryesore e eksporteve të naftës së Iranit në Gjirin Persik. Trump ka deklaruar se mund të synojë kontrollin e naftës iraniane, por një veprim i tillë nuk garanton kapitullimin e Teheranit dhe mund të përshkallëzojë më tej konfliktin.
Ndërkohë, Trump pretendon se diplomacia po zhvillohet në prapaskenë, pavarësisht mohimeve nga Irani, ndërsa njëkohësisht kërcënon me përdorimin e forcës për ta detyruar Teheranin të negociojë.
Dërgimi i mijëra marinsave dhe më shumë se 1,000 trupave ajrore amerikane në rajon ka shtuar shqetësimet për përshkallëzim. “Kjo është shumë larg një ndalese. Duket pothuajse e sigurt se po afrohet një fazë përshkallëzimi”, tha Ian Bremmer.
Trump ka paralajmëruar më parë se në mungesë të një marrëveshjeje, SHBA-të mund të “shkatërrojnë plotësisht” infrastrukturën energjetike të Iranit, përfshirë termocentralet, puset e naftës dhe ishullin Kharg. Një veprim i tillë do të sillte reagime të menjëhershme nga Irani ndaj objektivave në vendet aleate të SHBA-së në Gjirin Persik, si dhe pasoja të rënda për ekonominë globale.
Rreziku i një krize ekonomike dhe rritjes së çmimeve të naftës ka ndikuar edhe në vendimet e politikës amerikane. Administrata ka ndërmarrë hapa të pazakontë, si lehtësimi i përkohshëm i sanksioneve ndaj anijeve iraniane, për të shmangur rritjen e çmimeve.
Nga ana tjetër, oferta diplomatike e SHBA-së për Iranin mbetet e kufizuar. Lista me 15 kërkesa për një marrëveshje përfshin kushte që Teherani i konsideron të papranueshme, përfshirë kufizime të forta në programin e raketave dhe heqjen e kontrollit mbi Ngushticën e Hormuzit.
Shtëpia e Bardhë vazhdon ta shohë konfliktin kryesisht përmes prizmit ushtarak, ndërsa numri i viktimave raportohet në rritje. “Nuk është çudi që elementët e mbetur të regjimit po bëhen gjithnjë e më të etur për t’i dhënë fund shkatërrimit dhe për t’u ulur në tryezën e negociatave”, tha Leavitt.
Megjithatë, kjo pasqyrë nuk përputhet plotësisht me realitetin në terren. Edhe pse nuk ka epërsi ushtarake, Irani ka arritur të përdorë mbylljen e Ngushticës për të krijuar ndikim disproporcional, duke shkaktuar kriza energjetike në rajone të ndryshme të botës.
Zgjatja e konfliktit po sjell pasoja edhe për aleatët e SHBA-së në Gjirin Persik, të cilët po përpiqen të transformojnë ekonomitë e tyre. Edhe goditje të kufizuara nga Irani mund të shkaktojnë kosto të mëdha ekonomike.
Me kalimin e kohës, ndikimi i Iranit duket se po rritet. Sa më gjatë të zgjasë lufta, aq më të larta bëhen kostot për Trumpin, duke rritur mundësinë që ai të detyrohet të pranojë një marrëveshje më pak të favorshme.
Megjithatë, mbijetesa afatgjatë e regjimit iranian mbetet e lidhur me heqjen e sanksioneve. Koha, nga ana tjetër, po ushtron presion mbi administratën amerikane.
“Nëse kjo aftësi humbet, stimujt për uljen e tensioneve do të zëvendësohen nga stimuj për përshkallëzim”, tha Trita Parsi.
Në fund, ndikimi në një luftë ka vlerë vetëm nëse përkthehet në fitore strategjike. Si SHBA-të ashtu edhe Irani ruajnë avantazhe të rëndësishme, por përdorimi i tyre kërkon kujdes. Dështimi për të ofruar një rrugëdalje mund t’i çojë palët, dhe botën, drejt një përshkallëzimi me pasoja të rënda./ CNN
