Tetovë – Shumë qytetarë, sidomos pas lëkundjeve të fundit sizmike në rajon, kanë raportuar se përveç dridhjeve kanë dëgjuar edhe një zhurmë të thellë, të ngjashme me bubullimë apo me kalimin e një treni. Por a është normale që tërmeti të shoqërohet me tingull?
Sipas ekspertëve të sizmologjisë dhe institucioneve ndërkombëtare si US Geological Survey (USGS) dhe instituteve evropiane të sizmologjisë, po – tërmetet mund të prodhojnë zhurmë.
Si krijohet zhurma?
Tërmeti ndodh kur çlirohet energji e akumuluar në koren e Tokës. Kjo energji përhapet në formën e valëve sizmike. Valët e para që lëvizin quhen valë P (primare) dhe janë më të shpejtat. Kur këto valë arrijnë në sipërfaqe, ato mund të shkaktojnë lëvizje të tokës që krijojnë edhe valë tingulli në ajër, të cilat perceptohen nga veshi i njeriut si zhurmë e thellë ose “gjëmim”.
Më pas vijnë valët S dhe valët sipërfaqësore, të cilat shkaktojnë dridhjet më të forta që ne i ndiejmë fizikisht.
Pse ndonjëherë zhurma dëgjohet para dridhjes?
Sizmologët shpjegojnë se valët P lëvizin më shpejt se valët që shkaktojnë lëkundjet më të forta. Për këtë arsye, disa persona mund të dëgjojnë fillimisht një zhurmë të lehtë dhe vetëm pak sekonda më vonë të ndiejnë dridhjen kryesore.
Megjithatë, kjo nuk është një “paralajmërim” i veçantë, por pjesë e të njëjtit proces fizik.
Nga çfarë varet intensiteti i zhurmës?
Sipas studimeve sizmologjike, faktorët kryesorë janë:
• Thellësia e tërmetit – tërmetet më të cekëta kanë më shumë gjasa të prodhojnë zhurmë të dëgjueshme.
• Afërsia me epiqendrën – sa më afër, aq më e fortë perceptohet.
• Struktura e tokës dhe ndërtesave – disa lloje toke dhe objekte e përforcojnë tingullin.
Si përshkruhet zakonisht zhurma?
Dëshmitarët e përshkruajnë si:
• gumëzhimë të thellë,
• zhurmë si tren në lëvizje,
• krismë ose “bum” të shkurtër,
• dridhje që shoqërohet me kërcitje të mureve dhe dritareve.
Shkenca konfirmon se zhurma gjatë një tërmeti është fenomen real dhe lidhet drejtpërdrejt me përhapjen e valëve sizmike. Ajo nuk është dukuri misterioze, por rezultat i ndërveprimit të energjisë së lëshuar nga Toka me ajrin dhe strukturat në sipërfaqe.
