Çdo e treta vdekje në Maqedoni gjatë vitit 2025 ishte e lidhur me sëmundjet e sistemit të qarkullimit të gjakut. Nga gjithsej 20.287 persona të vdekur, kjo kategori sëmundjesh përbënte 34 për qind të rasteve dhe mbeti bindshëm shkaku më i shpeshtë i vdekjeve në vend, përpara sëmundjeve malinje me 19,6 për qind.
Pikërisht këto shifra e presin Ditën Botërore të Zemrës, e cila shënohet më 29 shtator. Fushata e Federatës Botërore të Zemrës për vitin 2026 zhvillohet nën moton “Don’t Miss a Beat” dhe është e fokusuar te sëmundjet dhe simptomat që mund të mbeten të pazbuluara për një kohë të gjatë.
Megjithatë, është e rëndësishme që shifra prej 34 për qind të mos interpretohet si “34 për qind e të gjitha vdekjeve janë nga zemra”. Kategoria e Entit Shtetëror të Statistikave përfshin të gjitha sëmundjet e sistemit të qarkullimit të gjakut – përfshirë sëmundjet e zemrës, por edhe sëmundjet cerebrovaskulare të lidhura me qarkullimin e gjakut në tru, si dhe çrregullime të tjera të enëve të gjakut.
Pjesëmarrja është më e ulët se vitin e kaluar, por barra mbetet e madhe
Në vitin 2024, sëmundjet e qarkullimit të gjakut përbënin 36,7 për qind të numrit të përgjithshëm të vdekjeve, ndërsa në vitin 2025 kjo përqindje u ul në 34 për qind. Numri i përgjithshëm i personave të vdekur, ndërkaq, u rrit lehtë, nga 20.201 në 20.287 persona.
Nëse përqindjet e publikuara dhe të rrumbullakosura aplikohen mbi numrin e përgjithshëm të vdekjeve, kjo do të nënkuptonte rreth 7.400 vdekje nga sëmundjet e qarkullimit të gjakut në vitin 2024 dhe rreth 6.900 në vitin 2025. Numri i saktë në vlera absolute duhet të merret nga tabelat e detajuara të Entit Shtetëror të Statistikave, por të dhënat tregojnë se ulja e përqindjes nuk është vetëm rezultat i ndryshimit të numrit të përgjithshëm të vdekjeve.
Megjithatë, Maqedonia vazhdon të përballet me një problem serioz me një nga faktorët më të rëndësishëm të rrezikut – tensionin e lartë të gjakut.
1 në 2 të rritur të moshës 30 deri në 79 vjeç kanë hipertension
Profili i fundit i Organizatës Botërore të Shëndetësisë vlerëson se në vitin 2024 rreth 50 për qind e personave të moshës 30 deri në 79 vjeç në Maqedoni kishin hipertension. Bëhet fjalë për rreth 655.000 persona.
Rreth 70 për qind e tyre ishin diagnostikuar, 58 për qind merrnin terapi, por vetëm 26 për qind kishin tensionin e kontrolluar të gjakut. Sipas të njëjtit vlerësim, te rreth 483.000 persona me hipertension, gjendja nuk ishte nën kontroll.
Tensioni i lartë i gjakut është veçanërisht i rrezikshëm pikërisht sepse shpesh nuk shkakton simptoma. Një person mund të jetojë me vite pa e ditur se e ka, derisa të shfaqet një komplikim serioz. Në Evropë, OBSH e veçon tensionin e gjakut si një nga faktorët kryesorë të rrezikut për sëmundjet kardiovaskulare.
Zbulimi i hershëm nuk nënkupton që çdo person i shëndetshëm duhet të bëjë në mënyrë parandaluese ekokardiografi, Holter ose test të ngarkesës.
Faktorët bazë të rrezikut mund të zbulohen shumë më herët dhe përmes kontrolleve dukshëm më të thjeshta – matja e tensionit të gjakut, sheqerit në gjak, lipideve, peshës trupore, pirjes së duhanit, aktivitetit fizik dhe historisë familjare.
OBSH thekson se pikërisht këta parametra mund të vlerësohen në kujdesin shëndetësor parësor dhe të tregojnë rrezik të shtuar për infarkt, goditje në tru, insuficiencë kardiake dhe komplikime të tjera.
Në Maqedoni, që nga viti 2023, mjekët amë kanë kompetenca të zgjeruara për diagnostikimin dhe ndjekjen e hipertensionit sipas protokolleve klinike, pa pasur nevojë që pacienti për çdo hap të drejtohet te specialisti. OBSH e ka cilësuar këtë reformë si një përpjekje për të zbuluar dhe kontrolluar një pjesë të sëmundjeve kronike më afër pacientit.
Kur ekziston indikacion mjekësor, mjeku amë mund ta referojë pacientin për kontroll specialistik dhe diagnostikim shtesë. Sipas Fondit për Sigurim Shëndetësor, kujdesi specialistik dhe procedurat diagnostikuese realizohen në bazë të nevojës mjekësore dhe udhëzimit nga mjeku amë.
Jo çdo sëmundje e zemrës jep paralajmërim paraprak
Pikërisht kjo është edhe porosia e fushatës globale të këtij viti.
Sëmundjet kardiovaskulare mund të përparojnë pa simptoma të qarta, ndërsa te disa persona infarkti ose goditja në tru mund të jetë shenja e parë se ka ekzistuar një problem me enët e gjakut.
Prandaj, kontrolli i faktorëve të rrezikut para shfaqjes së simptomave është diçka krejt tjetër nga përpjekja e një personi për të vendosur vetë diagnozën pasi të ketë filluar të ndjejë shqetësime.
Në rast të dhimbjes ose presionit në gjoks, veçanërisht nëse dhimbja përhapet drejt krahut, shpatullës, nofullës ose shpinës, si dhe në rast të vështirësisë në frymëmarrje, djersitjes së ftohtë, të përzierave ose dobësisë së papritur, OBSH këshillon që menjëherë të kërkohet ndihmë mjekësore.
Te goditja në tru, shenja alarmi janë dobësia ose mpirja e papritur e njërës anë të trupit, çrregullimi i të folurit, problemet me shikimin, humbja e ekuilibrit ose dhimbja e papritur dhe e fortë e kokës.
Dita Botërore e Zemrës këtë vit në Maqedoni vjen me dy shifra të ndryshme.
E para është 34 për qind – pjesëmarrja e sëmundjeve të qarkullimit të gjakut në të gjitha vdekjet gjatë vitit 2025.
E dyta është 26 për qind – pjesëmarrja e personave me hipertension tek të cilët tensioni i lartë i gjakut është nën kontroll, sipas vlerësimit të OBSH-së.
Dallimi mes tyre nxjerr në pah thelbin e parandalimit: një pjesë e madhe e rrezikut mund të identifikohet shumë kohë përpara se të ndodhë infarkti ose goditja në tru, por vetëm nëse tensioni i gjakut dhe faktorët e tjerë të rrezikut maten, monitorohen dhe trajtohen në mënyrë të vazhdueshme.
