Tingëllon si diçka e nxjerrë nga një film i animuar, por nuk është shaka – një iniciativë e re kërkimore dëshiron t’u lejojë njerëzve të komunikojnë me kafshët e tyre shtëpiake duke përdorur inteligjencën artificiale. Ndërsa ideja e të folurit me një mace ose qen tingëllon interesante, ekspertët tashmë po paralajmërojnë për rreziqet serioze që një teknologji e tillë mund të sjellë nëse përdoret në mënyrë të papërgjegjshme.
Projekti po lançohet nga Qendra Jeremy Kohler për Ndërgjegjësimin e Kafshëve në Shkollën e Ekonomisë në Londër dhe puna do të fillojë në fund të shtatorit. Me një buxhet prej mbi 4 milionë paundësh, qendra do të hetojë vetëdijen dhe komunikimin e kafshëve përmes një qasje ndërdisiplinore që përfshin neuroshkencën, shkencën kompjuterike, filozofinë, mjekësinë veterinare, inteligjencën artificiale dhe ligjin.
Ideja kryesore e projektit është të përdorë inteligjencën artificiale për të “përkthyer” sinjalet e dërguara nga kafshët – qofshin ato tinguj, gjeste apo sjellje. Qëllimi është të zhvillohen mjete që do t’u lejonin njerëzve të kuptonin më mirë nevojat dhe emocionet e kafshëve të tyre shtëpiake.
Por këtu lindin problemet e para. Drejtori i qendrës, Profesor Jonathan Birch, thekson se inteligjenca artificiale tenton të gjenerojë përgjigje që përdoruesit duan të dëgjojnë, jo domosdoshmërisht ato që janë të sakta në fakte. Në rastin e kafshëve shtëpiake, kjo mund të jetë jashtëzakonisht e rrezikshme – imagjinoni një aplikacion që ju thotë se qeni juaj është i lumtur dhe i qetë ndërsa ju jeni larg, kur në fakt ai mund të lehë për orë të tëra. Një keqinterpretim i tillë mund të dëmtojë seriozisht mirëqenien e kafshës.
Prandaj, Birch bën thirrje për miratimin urgjent të kornizave etike dhe rregullatore për përdorimin e inteligjencës artificiale në kontekstin e kafshëve, pasi aktualisht nuk ka pothuajse asnjë mbikëqyrje ligjore në këtë fushë. Qendra planifikon gjithashtu kërkime në fusha të tjera, shpesh të lëna pas dore. Për shembull, etika e makinave vetë-drejtuese kur bëhet fjalë për përplasjet me njerëzit ka qenë objekt debati për vite me radhë, por pak flitet për atë që ndodh kur një makinë godet një qen ose një kafshë tjetër. Shembulli i një automjeti Waymo që vret një qen në vitin 2023 tregon se është koha për t’i marrë seriozisht në konsideratë këto çështje.
Inteligjenca artificiale po hyn gjithnjë e më shumë në bujqësi – Huawei tashmë ka përdorur IA-në për të monitoruar fermat e derrave në Kinë. Sisteme të tilla shpesh paraqiten si “të zgjuara”, por pasojat për vetë kafshët rrallë vihen në dyshim.
Qendra dëshiron të hedhë themelet për udhëzime, kërkime dhe praktika globale që mund të mbrojnë mirëqenien e kafshëve në një epokë kur teknologjia i rrethon gjithnjë e më shumë – shpesh pa dijeninë e tyre dhe, sigurisht, pa pëlqimin e tyre.
Kjo nuk është përpjekja e parë për të bashkuar IA-në dhe kafshët. Google prezantoi së fundmi Dolphin Gem, i cili përdor telefona dhe inteligjencë artificiale për të interpretuar tingujt e delfinëve, me shpresën se një ditë do të jemi në gjendje të “flasim” me këta gjitarë detarë.
Edhe nëse nuk zhvillojmë biseda të përditshme me qentë tanë, ky hulumtim ngre pyetje interesante – jo vetëm për kafshët, por edhe për vetëdijen njerëzore, empatinë dhe rolin e teknologjisë në botën që ndajmë me të gjitha speciet e tjera.
