Nëse në vitin 2002 kishte 2,022,547, në vitin 2021, popullsia rezidente ishte 1.836.713. Kjo është 9.19 përqind më pak banorë. Ka më pak njerëz, dhe në të njëjtën kohë, në vitin 2012, sipas Fondit të Sigurimeve Shëndetësore, u realizuan 17.485.146 receta, dhe në vitin 2024, 25.013.389 receta. Kjo është 43.06 përqind më shumë.
Një nga enigmat më të mëdha në analizë ishte se numri i recetave të realizuara nën emrin e koduar “anksiolitikë” – diazepam, lexilium dhe helex – është vazhdimisht në rritje. Sipas qytetarëve, si popull kemi zakon të mbajmë një stok ilaçesh në shtëpi, për çdo rast.
Për ilustrim, në vitin 2012 u lëshuan gjithsej 1.6 milion receta për anksiolitikë, dhe në vitin 2024, për Diazepam, Helex dhe Lexilium, gjithsej 2.4 milion receta. Nëse kjo shifër krahasohet me popullsinë zyrtare rezidente, rezulton se në të kaluarën, mesatarisht, u lëshuan 1.3 receta për anksiolitikë për frymë në vit. Kjo shifër është ndoshta më e lartë sepse kemi të dhëna publike vetëm për të ashtuquajturat receta të bardha, dhe jo për të ashtuquajturat rozë, me të cilat ilaçi blihet privatisht dhe për ilaçet që “lëshohen” nën dorë, pa asnjë recetë.
Por një recetë nuk është e barabartë me një pacient të vetëm. Në praktikë, një pjesë e madhe e barnave ndoshta përfundojnë tek pacientët kronikë, gjë që ngre çështjen e përdorimit gjithnjë e më të përhapur afatgjatë dhe të përsëritur të këtyre benzodiazepinave.
Për diazepamin, trendi fillon me 882 mijë receta në vitin 2012. Pas një rënieje të lehtë në vitin 2013, shifra në vitin 2014 ishte 886 mijë, dhe në vitin 2015 theu shifrën e një milioni. Në vitin 2018, u rrit në 1 milion 148 mijë. Gjatë pandemisë në vitin 2020, arriti në 1 milion 311 mijë, dhe në vitin 2021 regjistroi një maksimum prej 1 milion 380 mijë recetash. Në vitin 2024, u realizuan 1 milion 357 mijë receta.
Alprazolami, i njohur më mirë me emrin Helex, një ilaç i indikuar për ndërprerjen e shpejtë të sulmeve të panikut, ka parë rritje të vazhdueshme. Filloi me 459 mijë në vitin 2012. Në vitin 2014 arriti në 480 mijë dhe në vitin 2015 u rrit në 514 mijë. Në vitin 2018 arriti në 536 mijë. Në vitin 2020 bëri një kërcim të ri në 605 mijë. Në vitin 2021 u rrit në 650 mijë dhe në vitin 2024 arriti maksimumin e tij historik me mbi 670 mijë receta.
Bromazepami, ose Lexilium, regjistroi 326 mijë receta të lëshuara në vitin 2012. Numri u rrit në 382 mijë në vitin 2015. Në vitin 2018, arriti në 362 mijë. Kulmin e arriti në vitin 2021 me 395 mijë, ndërsa të dhënat për vitin 2024 tregojnë realizimin e 374 mijë recetave.
Rritja e vazhdueshme, sipas psikiatres Vaska Mitova, është për shkak, ndër të tjera, të zakoneve të vjetra dhe ndërgjegjësimit të ulët midis shumicës së qytetarëve. Numri i recetave të plotësuara, thotë ajo, është padyshim më i lartë sepse kushdo mund t’i marrë ilaçet me recetë private rozë në farmaci, gjë që ende nuk është rregulluar mjaftueshëm.
Kujtojmë se gjetjet e studimit ndërkombëtar të HBSC “Sjellja e lidhur me shëndetin tek fëmijët e moshës shkollore” të botuar në vitin 2023 zbuluan se 29.2 për qind e të rinjve në Maqedoninë e Veriut kishin simptoma klinike të depresionit dhe 23.7 për qind të ankthit.
Ndërkaq Këshilli Rinor Nacional ka krijuar Strategjinë Kombëtare për Shëndetin Mendor të të Rinjve 2024 – 2026, me propozim të Ministrisë së Punës dhe Politikës Sociale dhe të miratuar nga Qeveria.
Një hulumtim i tyre tregoi se 14% nga gjithsej 1.851 të rinj janë përballur me ndonjë problem shëndetësor ose probleme të shëndetit mendor, të tilla si ankthi dhe depresioni.
