“Nëse Tito mbyll portat e Ohrit për Drinin, atëherë do ta shpojmë Qafë Thanën dhe do ta thajmë Ohrin tërësisht” – kjo thënie, e transmetuar përmes bisedave në tavolina, por e padokumentuar, mbetet një nga ultimatumet më radikale të gjeopolitikës së Luftës së Ftohtë në Ballkan.
Ajo lindi gjatë vitit 1962, kur një kërcënim i drejtpërdrejtë nga Jugosllavia për bllokimin e rrjedhës së lumit Drini i Zi e shqetësoi pa masë regjimin e Enver Hoxhës.
Përballë këtij shantazhi, Hoxha thirri me urgjencë hidrologët, gjeologët dhe inxhinierët ushtarakë më të besuar për të studiuar çarjen e Malit të Thatë në zonën e Qafë Thanës. Plani sekret ushtarak parashikonte që, përmes punës së forcave të ushtrisë dhe të burgosurve politikë, të shpërthehej një tunel ushtarak në kuotë të ulët përmes masivit shkëmbor. Meqenëse Liqeni i Ohrit ndodhet në lartësi më të madhe mbidetare, forca e rëndesës do ta tërhiqte ujin automatikisht përmes tunelit, duke e derdhur atë në Luginën e Shkumbinit. Në këtë mënyrë, uji do të kalonte sigurt në brendësi të territorit shqiptar, ndërsa bregu jugosllav i Ohrit do të shndërrohej në një moçal gjigant me baltë.
Ky plan nuk ishte thjesht një fjalë goje. Në atë periudhë, shqiptarët ishin mjeshtra të vërtetë të hapjes së tuneleve. Regjimi komunist kishte shfaqur një aftësi të jashtëzakonshme inxhinierike dhe ushtarake duke gërmuar qindra kilometra tunele strategjike në brendësi të maleve nga bazat e nëndetëseve në Pasha Liman e deri te tuneli i fshehtë i gërmuar për bazën ajrore të Gjadrit apo impiantet e nëndheshme ushtarake në të gjithë vendin. Me këtë përvojë të provuar, hapja e një tuneli në Qafë Thanë ishte një mundësi teknike plotësisht e realizueshme nga xhenierët shqiptarë. Për këtë arsye, pala jugosllave e mori ultimatumin e Hoxhës si një kërcënim shumë serioz për shkatërrim të ndërsjellë ekonomik e mjedisor, çka solli tërheqjen e Beogradit nga përdorimi i ujit si armë.
Përplasja për ujërat e Liqenit të Ohrit prekte drejtpërdrejt të ardhmen ekonomike dhe energjetike të Shqipërisë, pasi lumi Drini i Zi buronte drejtpërdrejt nga Liqeni i Ohrit në qytetin e Strugës dhe rridhte drejt veriut për t’u bashkuar me Drinin e Bardhë. Në vitin 1962, qeveria jugosllave ndërtoi një digë dhe një sistem modern portash betoni për rregullimin e nivelit të ujit të liqenit në dalje të Strugës, duke marrë kontrollin teknik mbi rubinetin kryesor të Drinit të Zi.
