385 studentë shqiptarë nga tre fakultete të juridikut në Maqedoninë e Veriut përmes një peticioni kërkojnë nga institucionet që provimi i jurisprudencës të jepet edhe në gjuhën shqipe, në gjuhën në të cilën i kryejnë studimet, pasi siç thonë, u takon me ligj. Për këtë nismë, Portalb.mk bisedoi me iniciatorin e kësaj nisme, Mevlan Ademin.
Ademi thotë se peticionin të cilin e kanë organizuar është i nënshkruar nga plot 385 studentë të fakulteteve juridike të cilët kërkojnë që provimi i jurisprudencës të mbahet edhe në gjuhën shqipe, pasi i njëjti paraqet provimin kryesor për përkryerjen profesionale të juristëve pasi hap rrugën për te Akademia për Gjykatës dhe Prokurorë, për punën si noter, për punën si avokat.
“Shkaku që shumica e studentëve në fakultetet apo universitetet në shqip e mësojnë literaturën në gjuhën shqipe edhe pastaj kur i nënshtrohen provimit i nënshtrohen në terminologji juridike në gjuhën maqedonase, kjo për ata hapën shumë vështirësi dhe për këtë arsye ata nuk i nënshtrohen fare”, thotë Ademi.
Kjo nismë nuk është e re, e njëjta filloi edhe para një viti e gjysmë, por hasi në vesh të shurdhër.
“Kështu që morëm një qasje më ndryshe me numër më të madh të studentëve dhe do shohim tani si do jetë përgjigja, në qoftë se përsëri do hasim në vesh të shurdhër ose shohim që nuk ka ndonjë lëvizje ose tentativë konkrete që të punohet në këtë drejtim, normalisht se do marrim hapa tjera, hapi i parë do jetë që do e dërgojmë në Odën e Lartë të OSBE-së në Shkup, Këshilli Evropian në Strazburg edhe pse jo ndonjë protestë”, tha Ademi.
Ai thekson se ky peticion duhet të shërbejë edhe si katalizator për institucionet, sistemin e drejtësisë dhe gjyqësorin që edhe ata të nisin të zbatojnë gjuhën shqipe siç parashihe.
“Ne kemi të drejtë të mësojmë në gjuhën shqipe, pse të mos kemi të drejtë të punojmë dhe funksionojmë në gjuhën shqipe”, tha Ademi.
Megjithatë, deri tani nuk kanë marrë përgjigje zyrtare, Ademi tha se vazhdimisht kanë marrë përgjigje jozyrtare se çështja shqyrtohet, por asgjë konktete.
“Nuk është përkrahja vetëm me fjalë, por duhet të jetë edhe me vepra”, tha Ademi.
Peticioni është dorëzuar te Ministra e Drejtësisë, Agjencinë për Zbatimin e Gjuhëve, Inspektorati për Përdorimin e Gjuhëve, kryetari i Kuvendit dhe zëvendëskryeministri i parë.
Portalb.mk ka kontaktuar me institucionet të cilave u është dorëzuar peticoni, por deri tani asnjëri nga ata nuk ktheu përgjigje.
Vetëm nga Ministria e Drejtësisë na konfirmuan se të premten e kanë pranuar peticionin dhe se do të përgjigjen në vijim në pyetjet gazetareske.
Nga viti 2020 deri në 2023 studimet për drejtësi dhe kriminalistikë në gjuhën shqipe i kanë kryer gjithsej 976 studentë, në Universitetin e Tetovës (drejtimi drejtësi dhe kriminalistikë) dhe Universitetin e Evropës Juglindore. Nërkaq ky numër është ende më i lartë sepse nga viti 2024 u akreditua edhe Fakulteti Juridik në Universitetin “Nënë Tereza”.
Nga viti 2020 deri në vitin 2024 janë lëshuar gjithsej 846 vërtetime për dhënie të provimit të jurisprudencës. Megjithatë, Ministria e Drejtësisë nuk ka të dhëna se sa prej këtyre studentëve i janë nënshtruar provimit të jurisprudencës, thonë se kandidatëve për këtë provim “nuk iu kërkohet se në cilin universitet i kanë kryer studimet”.
Jozyrtarisht, numri i studentëve shqiptar që i janë nënshtruar këtij provimi në krahasim me atë të studentëve maqedonas është shumë i vogël.
Një numër i vogël i studentëve shqiptar pranohen në Akademinë për Gjyqtarë dhe Prokurorë Publik, ku gjithashtu i gjithë procesi zhvillohet në gjuhën maqedonase. Portalb-i siguroi të dhëna statistikore për këtë.
Portalb-i analizoi kontektstin pozitiv ligjor në lidhje me mbajtjen e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe. Në Ligjin për Provimin e Jurisprudencës nuk ekziston dispozitë ligjore në të cilin thuhet se ky provim mund të mbahet vetëm në gjuhë maqedonase.
Ndërkaq, neni 2 i Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve thotë se “institucionet e qeverisjes shtetërore duhet të mundësojnë përdorim të gjuhëve tjera zyrtare të cilat fliten nga më së paku 20% e qytetarëve”, që është gjuha shqipe.
Neni 2 dhe neni 5 i këtij ligji thotë se “institucionet janë të obliguara të mundësojnë përdorim të gjuhës shqipe në të gjitha procedurat para gjykatave dhe organeve tjera shtetërore”. Kjo do të thotë se në qoftë se ligji për provimin e jurisprudencës nuk e kufizon dhënien e këtij provimi vetëm në gjuhën maqedone, duhet të mundësohet edhe në gjuhën shqipe.
Ligji për Zbatimin e Gjuhëve ka hyrë në fuqi në vitin 2019, nga atëherë janë ndërruar katër ministra të drejtësisë, edhe atë Bojan Mariçiq, Nikolla Tupançevski, Krenar Lloga dhe aktualisht është Igor Filkov. Në vitet paraprake edhe kur s’ka pasur ministër shqiptar, zëvendësi ka qenë i përkatësisë shqiptare.
Këtë problem Portalb.mk e trajtoi në nëntor të vitit 2024. Nuk ka ligj që shkruan në mënyrë eksplicite se provimi nuk guxon të mbahet në gjuhën shqipe, por që të sigurohet përdorimi i shqipes dhe mos të mbetet peng i “vullnetit” të zyrtarëve, megjithatë nevojiten ndryshime ligjore. Ish-ministri i drejtësisë, Krenar Lloga në fund të mandatit të tij tentoi të ndërmerr hapa më konkrete por s’pati kohë t’i procesojë ndryshimet, ndërkaq pushteti aktual këtë tani për tani s’e ka në plan.
