Kur 33-vjeçarja braziliane Emily de Souza dëgjoi për një program që i lejonte të shkurtonte katër ditë nga dënimi me burg duke lexuar një libër, ajo shfrytëzoi rastin për t’u rilidhur këtë program.
Ashtu si dhjetëra mijëra të burgosur në të gjithë vendin, përfshirë ish-Presidentin Jair Bolsonaro, ajo u regjistrua në një program për uljen e dënimit që i inkurajon të burgosurit të “zhyten” në vepra letrare në këmbim të uljes së dënimeve të tyre deri në 48 ditë në vit.
Brazili, i cili ka një nga normat më të larta të burgosjes për frymë në Amerikën Latine, dallohet për një nga sistemet më të formalizuara dhe mbarëkombëtare për lehtësimin e dënimit nëpërmjet leximit në botë. Programi në rritje të shpejtë, i cili u rregullua zyrtarisht për herë të parë në vitin 2012 dhe më pas u standardizua në të gjithë Brazilin në vitin 2021, mori vëmendje të re në fillim të këtij viti pasi Gjykata Supreme autorizoi Bolsonaron, i cili po vuan një dënim me 27 vjet burg për përpjekje për grusht shteti, të merrte pjesë.
Andreia Oliveira, koordinatore e burgjeve të grave dhe përfshirjes LGBTIQ+ në burgjet e shtetit të Rios, tha se qasja në programet e leximit dhe shkollat ndihmon individin pasi të ketë dalë nga burgu, por edhe shoqërinë.
“Kur inkurajojmë arsimin, aktivitetet argëtuese, njohuritë, i kthejmë shoqërisë dikë që mund të rilidhet, të respektojë rregullat”, tha ajo.
Që nga viti 2022, profesori i letërsisë Paulo Roberto Tonani ka punuar në burgje në mënyrë që të paraburgosurit në Rio të mund të përfitojnë nga kjo masë.
Të burgosurit zgjedhin ose u jepet një libër në aktivitetin fillestar. Pastaj ata diskutojnë librin e tyre në takimin tjetër dhe së fundmi, në një takim të tretë, ata bëjnë një përmbledhje ose një vizatim që tregon të kuptuarit.
Të paraburgosurit kanë lexuar “Kapiteni i Rërave” nga autori i njohur brazilian Jorge Amado, “Krim dhe Ndëshkim” nga Fjodor Dostojevski dhe “ Ngjyra e Purpurt ” nga Alice Walker.
Një nga të preferuarit e pjesëmarrësve është libri i ilustruar “Ati Francisco” nga Marina Miyazaki Araujo, i cili tregon historinë e një babai të burgosur nga perspektiva e fëmijës, tha Tonani. Shumë të burgosur në burgjet braziliane vijnë nga një familje e varfër dhe nuk e kanë përfunduar arsimin bazë.
Burgjet braziliane janë të njohura për mbipopullimin dhe kushtet e ashpra. Në vitin 2023, Gjykata e Lartë njohu shkeljet masive të të drejtave të njeriut në sistemin e burgjeve dhe urdhëroi qeverinë federale të hartonte një plan për të zgjidhur situatën. I quajtur “Dënim i Drejtë”, ai u lançua në vitin 2025 dhe, ndër qëllime të tjera, synon të zgjerojë mundësitë e studimit dhe punësimit.
Ndërkohë që është bërë përparim, qasja për të fituar kohë të lirë duke lexuar mbetet e pabarabartë në të gjithë Brazilin, tha Rodrigo Dias, kreu i arsimit, kulturës dhe sportit në Sekretariatin Kombëtar të Politikave Penale të vendit.
Në shtetin verilindor të Alagoas , disa të burgosurve iu dha një Kindle me 300 vepra letrare, ndërsa shtete të tjera, më konservatore, kanë burokraci të rëndë që pengon aksesin, tha Dias.
Një raport qeveritar i vitit 2023 zbuloi se rreth 30% e njësive të burgjeve braziliane nuk kanë biblioteka ose hapësira të mjaftueshme leximi. Por Dias iu referua të dhënave të sekretariatit, të cilat tregojnë se numri i kërkesave për falje përmes leximit është rritur që nga viti 2021.
