Parashikimi se rivaliteti i madh rajonal që do të lindte pas luftës në Gaza dhe përmbysjeve që ajo solli, si edhe pas luftës në Iran, me riorganizimin e përgjithshëm të ekuilibrave që po shkakton, do të kishte në qendër Turqinë dhe Izraelin, po konfirmohet tashmë nga zhvillimet e fundit.
Turqia, duke shfrytëzuar pozicionin e saj gjeostrategjik, kapacitetet e forta të mbrojtjes, diplomacinë e “neutralit të shkathët” në të gjitha krizat e mëdha dhe tashmë edhe mbështetjen e presidentit Trump, vlerëson se ka një mundësi unike për të realizuar ambiciet e Recep Tayyip Erdogan për ta kthyer vendin në një fuqi të madhe dhe dominuese rajonale.
Pengesa më e madhe në këtë përpjekje është vendi tjetër i fuqishëm i rajonit, Izraeli, i cili ndodhet tashmë në një front pa rrugëdalje me palestinezët dhe përballë një sfide shumë të fortë rajonale. Izraeli duket i vendosur të rrezikojë shumë për të mos u gjendur “i rrethuar” nga vende armiqësore të mbështetura nga fuqi rajonale si Turqia.
Erdogan, përmes demonizimit të Izraelit, ka gjetur një rol të fuqishëm që nuk i drejtohet më vetëm vendeve arabe myslimane, por edhe opinionit publik perëndimor, i cili është veçanërisht i ndjeshëm ndaj çështjes së Gazës dhe ndaj agresivitetit të Izraelit, siç është shfaqur në luftën e Tel Avivit në disa fronte kundër organizatave dhe grupeve ekstremiste palestineze.
Çështja palestineze dhe Gaza janë përdorur nga presidenti turk për të forcuar narrativën e Turqisë si mbrojtëse e palestinezëve dhe për të mbështetur pretendimin e saj për një rol udhëheqës në botën myslimane.
“Vija e kuqe” që kaloi Turqia
Por përplasja mes dy vendeve shkon edhe më tej, pasi udhëheqja turke, përmes deklaratave dhe manifesteve për “çlirimin e Jerusalemit”, ka prekur një vijë të kuqe, duke iu afruar forcave që e shndërrojnë në slogan zhdukjen e Izraelit.
Situata e krijuar gjatë tre viteve të fundit po i çon dy vendet drejt një rivaliteti pa kufij. Turqia dhe Izraeli janë ndër aleatët më të afërt të Shteteve të Bashkuara në rajon dhe, njëkohësisht, dy nga fuqitë më të mëdha ushtarake në Lindjen e Mesme.
Izraeli nuk e ka parë kurrë me sy të mirë zgjerimin e ndikimit turk në Sirinë fqinje, pasi nuk do të dëshironte që ndikimi iranian, i cili për vite me radhë përbënte një kërcënim jetik për ekzistencën e tij, të zëvendësohej në Siri nga ndikimi i Turqisë.
Marrja nën kontroll nga Turqia e një pjese të madhe të territoreve në veri të Sirisë ishte sinjali i parë alarmues për Izraelin. Përmbysja e Assad u shoqërua me ardhjen në krye të vendit të ish-udhëheqësit xhihadist Al Sharaa, i cili, me mbështetjen e Ankarasë, ka arritur të pranohet tashmë nga bota arabe dhe, çka është edhe më e rëndësishme, nga Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara.
Mundësia e forcimit të kapaciteteve ushtarake të Sirisë përmes marrëdhënies strategjike me Ankaranë, si edhe zbatimi i marrëveshjes së mbrojtjes mes dy vendeve, përbëjnë një tjetër vijë të kuqe për Izraelin.
Bombardimi i bazës Abu al-Duhur nuk ishte i rastësishëm
Bombardimi i bazës Abu al-Duhur, vetëm rreth 200 milje nga territori izraelit dhe rreth 80 kilometra nga kufiri turko-sirian, nuk ishte një zhvillim i papritur. Turqia kishte tashmë prani ushtarake në veri të Sirisë dhe, në të njëjtën kohë, kishte marrë përsipër të kontribuonte në riorganizimin e forcave të armatosura siriane dhe të mbrojtjes ajrore të Sirisë.
Informacione që nuk janë konfirmuar zyrtarisht thonë se përzgjedhja e kësaj baze si objektiv nuk ishte e rastësishme dhe nuk kishte thjesht si synim shkatërrimin e disa instalimeve.
Mes skenarëve që Turqia kishte shqyrtuar gjatë muajve të fundit për të zgjidhur ngërçin rreth sistemit S-400 — heqja dorë prej të cilit është kusht për rikthimin në programin F-35 — ishte edhe transferimi i tij në Siri, për të forcuar mbrojtjen ajrore siriane, kryesisht përballë Izraelit.
Izraelitët kanë deklaruar kategorikisht se nuk do të pranojnë që forca të huaja, aq më tepër Turqia, të përfshihen me prani ushtarake në Siri. Bombardimi i bazës Abu al-Duhur ishte një mesazh i fortë, veçanërisht për shkak se kishte informacione se kjo bazë mund të shndërrohej në bazën zyrtare të S-400 dhe sistemeve të tjera kundërajrore.
Dy vendet janë në rivalitet edhe në Bririn e Afrikës, si edhe për çështjen e rëndësishme të rrugëve të reja të transportit të energjisë dhe korridoreve të mëdha ekonomike. Turqia përpiqet të pengojë projekte si IMEC, i cili e anashkalon atë dhe kthen Izraelin dhe Greqinë në nyje strategjike.
Gjatë gjithë kësaj kohe, Turqia ka punuar intensivisht dhe është ndihmuar, natyrisht, edhe nga veprimet e pakontrolluara të Izraelit në Gaza, Bregun Perëndimor, Liban dhe Siri, për ta ekspozuar edhe më shumë Izraelin dhe për të minuar marrëdhëniet funksionale që disa vende arabe kanë krijuar me të në kuadër të Marrëveshjeve të Abrahamit.
Ankaraja synon gjithashtu të pengojë përfshirjen e Arabisë Saudite në këto marrëveshje. Një zhvillim i tillë do ta izolonte përfundimisht vetë Turqinë dhe pikërisht këtë Ankara kërkon ta shmangë me çdo mënyrë.
Aleanca Trepalëshe e Mekës ishte një tjetër sinjal shqetësues për Izraelin, pasi bashkoi tri fuqi të mëdha sunite.
Nuk është rastësi që, në kuadër të këtij rivaliteti, Turqia sulmon shpesh publikisht Greqinë dhe Qipron, jo vetëm duke i akuzuar për bashkëpunim me Izraelin “gjenocidal”, por edhe duke i parë tashmë në nivel strategjik jo thjesht si aleatë të Izraelit, por si “poste të avancuara” të tij, të drejtuara kundër Turqisë dhe pranisë turke në Mesdheun Lindor.
Edhe Izraeli po vëzhgon zhvillimet dhe po merr, ndoshta në mënyrë parandaluese, masa kundër përpjekjes së Turqisë për të shfrytëzuar ndryshimet që janë shfaqur muajt e fundit mes presidentit Trump dhe kryeministrit Netanyahu, me mbështetjen dhe orientimin e ambasadorit amerikan Tom Barrack, dhe për të mbushur vetë këtë boshllëk.
Mbështetja nga Trump
Në Gaza, Uashingtoni po ushtron presion për pranimin e planit të presidentit Trump, për ndalimin e sulmeve në Liban dhe të ndërhyrjeve ushtarake në Siri, ndërkohë që amerikanët mbështesin plotësisht regjimin e Al Sharaa.
Në Izrael është vënë re gjithashtu mbështetja e përsëritur e presidentit Trump për rikthimin e Turqisë në programin F-35.
Dy nga aleatët më të afërt të Shteteve të Bashkuara në rajon, pavarësisht kontakteve mes shërbimeve të inteligjencës, nuk kanë arritur të krijojnë as një kanal të vështirë komunikimi dhe as një mekanizëm për shmangien e përplasjes, si ai që Izraeli kishte arritur të krijonte me Rusinë për operacionet në territorin sirian, në mënyrë që të parandalohej një incident i padëshiruar, por potencialisht vendimtar.
Çdo mirëkuptim në të ardhmen e afërt duket jashtëzakonisht i vështirë, pasi dallimet mes tyre kanë marrë tashmë edhe karakter ideologjik.
Përplasja aktuale mund të përdoret nga Benjamin Netanyahu edhe për qëllime elektorale, por shkaqet e saj janë më të thella dhe kapërcimi i hendekut do të jetë i vështirë edhe nëse pas zgjedhjeve të tetorit në Izrael krijohet një qeveri e re.
SHBA përpiqet të ruajë ekuilibrat
Shtetet e Bashkuara, për momentin, po përpiqen të ruajnë ekuilibrat mes dy aleatëve, pavarësisht qëndrimit shumë pro-turk të ambasadorit amerikan Tom Barrack, i cili njëkohësisht është edhe i dërguari i SHBA-së për Sirinë dhe Irakun.
Është e qartë se askush nuk dëshiron një përplasje që do ta trondiste seriozisht Lindjen e Mesme, pasi përballë Izraelit nuk do të ishte Hamasi, Hezbollahu, Libani apo Siria, por vendi me ushtrinë e dytë më të madhe në NATO dhe me një industri ushtarake tashmë të zhvilluar.
Megjithatë, për sa kohë që nuk krijohet një mekanizëm për uljen e tensioneve dhe menaxhimin e krizave, i cili do të përfshinte edhe një sistem paralajmërimi të hershëm për aktivitetet ushtarake — një mekanizëm që prek çështje të ndjeshme politike dhe diplomatike — rreziku që një incident i rastësishëm të çojë në çdo moment në një përshkallëzim serioz mbetet i pranishëm. /Përshtatur nga “Protothema’
