Sistemi i eksporteve të Iranit është përshtatur për t’i bërë ballë si goditjeve ushtarake ashtu edhe sanksioneve ekonomike. Një pjesë e madhe e të ardhurave kanalizohet te Garda Revolucionare Islamike (IRGC), ndërsa Kina luan rol kyç në ruajtjen e fluksit financiar. Rezervat financiare të Iranit janë shpërndarë në tregje aziatike, jashtë rrezes së sulmeve izraelite.
Për më shumë se pesë dekada, vendet prodhuese të naftës në Gjirin Persik janë paraqitur si furnizues të qëndrueshëm dhe me kosto të ulët të energjisë. Megjithatë, konflikti i tretë në rajon, i cili ka hyrë tashmë në javën e pestë, ka ndryshuar këtë perceptim. Bllokimi i ngushticës së Hormuzit ka kufizuar ndjeshëm furnizimin global me naftë, ndërsa vendet e Gjirit kanë ulur prodhimin dhe kanë parë rënie të të ardhurave nga eksportet.
Në këtë kontekst, Irani ndjek një trajektore të ndryshme. Pavarësisht bombardimeve amerikane dhe izraelite që nisën më 28 shkurt, cisternat iraniane vazhdojnë të operojnë dhe të ardhurat ditore nga shitja e naftës janë pothuajse dyfishuar krahasuar me periudhën para sulmeve. Ndërsa vendi përballet me presion në terren, në sektorin energjetik ai duket se po përfiton.
Sipas një burimi të cituar nga The Economist, eksportet iraniane aktualisht variojnë nga 2.4 deri në 2.8 milionë fuçi në ditë, nga të cilat 1.5 deri në 1.8 milionë janë naftë bruto. Ky nivel është i krahasueshëm ose më i lartë se mesatarja e vitit të kaluar, por me çmime dukshëm më të larta.
Sistemi i eksporteve të Iranit është përshtatur për t’i bërë ballë si goditjeve ushtarake ashtu edhe sanksioneve ekonomike. Një pjesë e madhe e të ardhurave kanalizohet te Garda Revolucionare Islamike (IRGC), ndërsa Kina luan rol kyç në ruajtjen e fluksit financiar. Rezervat financiare të Iranit janë shpërndarë në tregje aziatike, jashtë rrezes së sulmeve izraelite.
Rrjeti i eksportit mbështetet në tre shtylla: shitjet, transportin dhe një sistem paralel financiar. Edhe pse zyrtarisht eksportet kryhen përmes kompanisë shtetërore NIOC, në praktikë struktura të ndryshme shtetërore dhe gjysmë-shtetërore menaxhojnë shitjet. Rreth 20 biznesmenë kryesorë kontrollojnë rrjetet që shndërrojnë naftën në para, shpesh në bashkëpunim të ngushtë me Gardën Revolucionare.
Sipas të dhënave të kompanisë Vortexa, forcat elitare iraniane kontrollojnë rreth 25% të prodhimit të naftës bruto dhe kanë rritur ndikimin gjatë luftës, veçanërisht në sektorin e transportit. Një rrjet kompanish të lidhura me kompleksin ushtarak koordinon logjistikën detare, shpesh përmes strukturave që janë subjekt i sanksioneve amerikane.
Irani ka rritur gjithashtu masat e sigurisë për cisternat, të cilat transportojnë ngarkesa me vlerë deri në 200 milionë dollarë. Terminali kryesor në ishullin Kharg, nga ku nis rreth 90% e eksporteve, ka vendosur procedura emergjente, ndërsa terminale të tjera si Jask, Lavan dhe Siri mund të zëvendësojnë pjesërisht kapacitetin në rast nevoje.
Ndërsa cisternat i afrohen ngushticës së Hormuzit, ato marrin kode sigurie dhe shpesh shoqërohen nga mjete të Gardës Revolucionare. Burime nga sektori detar raportojnë se disa anije paguajnë tarifa të larta për kalim të sigurt.
Pavarësisht lehtësimit të kufizuar të sanksioneve nga SHBA për rreth 150 milionë fuçi nafte iraniane, praktikat e fshehjes së origjinës vazhdojnë. Këto përfshijnë manipulimin e dokumenteve dhe transferime në det të hapur, veçanërisht pranë Malajzisë dhe Singaporit.
Kina mbetet blerësi kryesor, duke absorbuar mbi 90% të eksporteve iraniane. Nafta përpunohet kryesisht në rafineri të vogla në provincën Shandong. Para luftës, blerjet bëheshin me zbritje 18–24 dollarë për fuçi ndaj çmimit Brent, ndërsa tani kjo diferencë është ulur në 7–12 dollarë. Çmimet janë rritur ndjeshëm, me kontrata që arrijnë deri në 104 dollarë për fuçi.
Sistemi financiar që mbështet këto transaksione funksionon përmes llogarive të shpërndara në banka të vogla kineze dhe në Hong Kong, në emër të kompanive guackë. Fondet kalojnë përmes rrjeteve ndërmjetëse në disa vende, duke i mundësuar Iranit të kryejë importe dhe të lëvizë kapital në tregjet ndërkombëtare.
Ky rrjet vepron si një sistem bankar paralel, i lidhur me Ministrinë iraniane të Mbrojtjes dhe Gardën Revolucionare. Struktura e shpërndarë e bën atë rezistent ndaj sanksioneve, megjithëse rrit rrezikun e humbjeve financiare.
Sipas vlerësimeve të cituara nga The Economist, sistemi energjetik i Iranit vazhdon të funksionojë dhe vështirë se mund të ndalet pa sulme të gjera ndaj infrastrukturës energjetike, një zhvillim që mund të sjellë përshkallëzim të mëtejshëm në rajon.
