Në dekadat e fundit, Turqia ka kaluar nga një konsumator tradicional i armëve në një prej eksportuesve më tërheqës në skenën ndërkombëtare të mbrojtjes. Ky transformim është rezultat i një politike të qëndrueshme për vetëmjaftueshmëri ushtarake, që nisi pas embargos amerikane të vitit 1974 dhe mori vrull nën drejtimin e presidentit Rexhep Tajip Erdogan.
Industria turke e mbrojtjes, e mbështetur nga investime shtetërore dhe inovacion teknologjik, po hyn në një fazë të re. Ajo nuk prodhon më vetëm për nevoja të brendshme, por për eksport, ndikim dhe përfitim ekonomik.
Simbol i kësaj ambicie është marrëveshja me Indonezinë për shitjen e 48 avionëve luftarakë KAAN, me vlerë mbi 10 miliardë dollarë. Ky avion i gjeneratës së pestë, i zhvilluar nga Industritë Ajrore Turke (TAI), është projektuar “për të konkurruar me avionët F-35 dhe Su-57, duke përfshirë teknologji të fshehta, elektronikë të avancuar dhe armë vendase.”
Por KAAN nuk është vetëm një mjet ushtarak – ai “shërben edhe si një mjet ndikimi gjeopolitik dhe ekonomik,” duke tërhequr vende që “duan të shmangin varësinë nga SHBA-ja apo Rusia – si Pakistani dhe Katari.”
Dronët Bayraktar TB2 dhe Akinci janë po ashtu shembuj të kësaj fuqie të re. “Janë shndërruar në simbole të fuqisë së re turke, me përdorim të dokumentuar në konflikte nga Siria dhe Libia deri në Ukrainë dhe Nagorno-Karabakh.”
Në vitin 2023, eksportet e armatimeve turke tejkaluan 5.5 miliardë dollarë, me synimin që deri në vitin 2028 kjo shifër të arrijë në 10 miliardë dollarë. Përveç avionëve dhe dronëve, Turqia eksporton radarë, automjete të blinduara, sisteme detare dhe platforma raketore, shpesh të shoqëruara me trajnime, transferim teknologjie dhe – në shumë raste – varësi politike.
Kjo strategji po rezulton në “diplomaci ushtarake”, me ndikim në Ballkan, Azi Qendrore, Afrikë dhe Paqësor, duke forcuar pozitat e Ankarasë në forume ndërkombëtare.
Për ekonominë turke, ky sektor është një histori suksesi në kohë të vështira ekonomike, që “sjell këmbim të qëndrueshëm valutor, gjeneron mijëra vende pune dhe ofron potencial për zhvillim teknologjik.”
Megjithatë, kjo ngritje nuk vjen pa dilema. “A është e pranueshme që lufta të shndërrohet në një produkt eksporti? Ku qëndron kufiri mes sipërmarrjes ekonomike dhe ndërhyrjes gjeostrategjike?” janë pyetjet që shtrohen nga analistë ndërkombëtarë, sidomos kur teknologjia turke përdoret në konflikte me pasoja njerëzore.
Por drejtimi është i qartë:
“Turqia e sheh industrinë e mbrojtjes jo vetëm si një garanci për sigurinë kombëtare, por edhe si një instrument ndikimi ndërkombëtar, prestigji politik dhe fuqizimi ekonomik.”
KAAN mund të jetë vetëm fillimi – por ambicia është e madhe: një Turqi që armatos botën.
