Udhëheqja iraniane po përpiqet ta paraqesë memorandumin e mirëkuptimit të arritur me Shtetet e Bashkuara si rezultat të rezistencës dhe një fitore strategjike, por bindja e opinionit publik për këtë narrativë mbetet një sfidë e madhe.
Pas një lufte të kushtueshme, me ekonominë nën presion të rëndë dhe me një pjesë të konsiderueshme të mbështetësve të regjimit që për muaj të tërë kanë kundërshtuar çdo kompromis me Washingtonin, autoritetet në Teheran po përballen me një terren politik të ndarë.
Kryetari i Parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf, i cili ka luajtur një rol të rëndësishëm në negociata, e ka cilësuar marrëveshjen si “një hap të madh drejt fitores përfundimtare”.
Ndërkohë, Presidenti iranian Masoud Pezeshkian ka deklaruar se, nëse zbatohet plotësisht, marrëveshja mund të zgjidhë shumë nga problemet e Iranit dhe të krijojë “një botë ndryshe” për vendin dhe rajonin.
Mbështetja publike e Ghalibafit konsiderohet veçanërisht e rëndësishme, pasi ai nuk i përket kampit reformist ose të moderuar të Pezeshkianit. Analistët e shohin këtë si një sinjal se marrëveshja gëzon mbështetje edhe nga qarqe më të fuqishme brenda sistemit iranian, përfshirë elementë të lidhur me Gardën Revolucionare.
Sipas narrativës zyrtare të Teheranit, SHBA-të dhe Izraeli dështuan të arrijnë objektivat e tyre kryesore. Irani nuk u detyrua të dorëzohej, regjimi nuk u rrëzua, programi bërthamor nuk u eliminua përmes veprimit ushtarak dhe lidhjet me Hezbollah-un nuk u ndërprenë.
Për këtë arsye, zyrtarët iranianë argumentojnë se fakti që Teherani vazhdon të negociojë nga pozita të forta dhe se në diskutime përfshihen edhe çështje si Libani dhe lehtësimi i sanksioneve, përbën një sukses politik.
Megjithatë, kjo qasje nuk pranohet nga të gjithë brenda Iranit.
Një deputet i linjës së ashpër, që shërben si nënkryetar i Komisionit Parlamentar të Sigurisë Kombëtare, e ka përshkruar draft-marrëveshjen si një dokument që do ta shndërronte Iranin në “koloni amerikane”. Ai ka akuzuar negociatorët se kanë shpërfillur udhëzimet e liderit suprem për të mos rihapur Ngushticën e Hormuzit për lundrimin ndërkombëtar.
Kritika të tilla kanë peshë të veçantë, pasi vijnë nga brenda vetë strukturave shtetërore dhe jo nga opozita.
Për muaj me radhë, figura të kampit konservator, media pranë regjimit dhe grupime proqeveritare kanë argumentuar se SHBA-të nuk mund të besohen. Ata pretendojnë se negociatat diplomatike po zhvilloheshin edhe pak para shpërthimit të konfliktit dhe se Washingtoni i përdori ato si mbulesë ndërsa SHBA-të dhe Izraeli përgatitnin operacione ushtarake.
Megjithatë, shumë prej këtyre zërave janë bërë më të heshtur së fundmi, një zhvillim që interpretohet si tregues se vendimi për të vazhduar me marrëveshjen është miratuar në nivelet më të larta të pushtetit iranian.
Një faktor kyç në këtë vendimmarrje mbetet ekonomia.
Pavarësisht se udhëheqja iraniane përpiqet ta paraqesë marrëveshjen si rezultat të forcës së saj ushtarake dhe gjeopolitike, realiteti ekonomik ka ushtruar presion të fortë mbi Teheranin. Lufta, sanksionet, kufizimet në tregtinë e naftës, vështirësitë në sigurimin e valutës së huaj dhe inflacioni i lartë kanë goditur rëndë ekonominë dhe qytetarët e zakonshëm.
Për shumë familje iraniane, pyetja kryesore nuk është nëse marrëveshja përfaqëson fitore apo humbje politike, por nëse ajo do të ulë çmimet, do të përmirësojë ekonominë dhe do të zvogëlojë rrezikun e një konflikti të ri.
Zëvendëspresidenti amerikan, J.D. Vance, ka deklaruar se Irani nuk do të marrë para nga taksapaguesit amerikanë, por mund të ketë akses në miliarda dollarë nëse përmbush detyrimet e marrëveshjes dhe nëse sanksionet lehtësohen.
Megjithatë, shumë pika të rëndësishme mbeten ende të paqarta. Çështje si e ardhmja e uraniumit të pasuruar iranian, niveli i pasurimit të lejuar, mekanizmat e verifikimit, heqja e sanksioneve, Ngushtica e Hormuzit dhe roli i Libanit pritet të diskutohen në negociatat që do të zhvillohen në Zvicër.
Ekziston gjithashtu pasiguri për qëndrimin e Izraelit. Kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, ka mohuar raportimet se Izraeli do të tërheqë trupat nga Libani jugor, duke deklaruar se forcat izraelite do të qëndrojnë atje për aq kohë sa të jetë e nevojshme.
Nga ana tjetër, Presidenti amerikan Donald Trump ka kritikuar publikisht veprimet ushtarake izraelite në Liban dhe ka shprehur pakënaqësi për një sulm të kryer në Bejrut pak para arritjes së marrëveshjes me Iranin.
Për Teheranin, këto dallime mes Washingtonit dhe Tel Avivit mund të paraqiten si një fitore diplomatike. Por ato gjithashtu e bëjnë marrëveshjen më të brishtë dhe më të ekspozuar ndaj krizave të reja.
Reagimet e qytetarëve iranianë tregojnë se narrativa e “fitores” nuk po pranohet njësoj nga të gjithë. Disa shprehen skeptikë dhe të shqetësuar për të ardhmen ekonomike të vendit, ndërsa të tjerë e konsiderojnë marrëveshjen një mundësi për të rikthyer normalitetin dhe për të siguruar disa muaj qetësi pas një periudhe të gjatë tensioni.
Për shumë iranianë, suksesi i marrëveshjes nuk do të matet me deklarata politike apo slogane patriotike, por me rezultate konkrete: fundin e luftës, uljen e inflacionit, lehtësimin e sanksioneve dhe shmangien e një përshkallëzimi të ri të konfliktit.
