69.432 denarë për shportën minimale, 84.807 denarë nëse paguhet qira, ndërsa paga minimale është 26.046 denarë. Shifrat e reja hapin një debat që nuk mund të mbyllet me deklarata politike: sa kushton realisht të jetosh në Maqedoninë e Veriut?
Ka një moment kur statistikat pushojnë së qeni thjesht statistika.
Kur një familje ulet në fund të muajit dhe fillon të llogarisë se cilën faturë do ta paguajë tani dhe cilën do ta shtyjë për muajin tjetër, atëherë shifrat e pagave, inflacionit dhe shportës minimale marrin një kuptim krejt tjetër.
Shifra e fundit e Sindikatave e vendos koston minimale mujore për një familje në 69.432 denarë. Nëse familja paguan edhe qira për një banesë prej 60 metrash katrorë, shuma shkon në 84.807 denarë.
Ndërkohë, paga minimale është 26.046 denarë.Kjo do të thotë se dy persona të punësuar me pagë minimale, së bashku, marrin 52.092 denarë. Për të arritur vetëm nivelin e shportës minimale, u mungojnë edhe 17.340 denarë. Nëse paguajnë qira, diferenca rritet në 32.715 denarë.
Dhe këtu qëndron paradoksi më i madh: dy njerëz punojnë, marrin pagë, por të ardhurat e tyre të përbashkëta nuk arrijnë të mbulojnë atë që llogaritet si minimumi i nevojshëm për një muaj.
Kjo nuk është llogari për pushime, restorante, makina të reja apo luks. Është llogari për jetën e përditshme.
Vetëm ushqimi dhe pijet, sipas përllogaritjes së fundit, kushtojnë 25.259 denarë. Pra, një pagë minimale prej 26.046 denarësh, pasi të sigurohet vetëm ushqimi, lë rreth 787 denarë.Me 787 denarë duhet pastaj të mendosh për energjinë elektrike, ujin, transportin, higjienën, veshmbathjen, barnat, arsimin dhe çdo shpenzim tjetër të papritur.
Dhe jeta, natyrisht, nuk pyet nëse ke mbetur pa para. Fëmija sëmuret. Makina prishet. Duhet të blesh këpucë. Vjen fatura e energjisë. Duhet të paguhet transporti. Fillon shkolla. Asnjëra prej këtyre nuk futet në kategorinë e luksit. Problemi nuk është vetëm paga minimale.
Debati publik shpesh reduktohet në një pyetje të vetme: a duhet të rritet paga minimale? Por problemi është më i gjerë.
Edhe paga mesatare neto, sipas të dhënave të fundit të publikuara, është 48.381 denarë. Edhe ajo është dukshëm nën vlerën e shportës minimale prej 69.432 denarësh.
Sigurisht, paga mesatare nuk do të thotë se çdo qytetar jeton me 48 mijë denarë. Po ashtu, shporta sindikale është një model përllogaritës dhe jo buxheti identik i çdo familjeje.
Por këto dy shifra tregojnë diçka që nuk mund të anashkalohet: hendeku mes të ardhurave dhe kostos së jetesës është real.
Dhe për familjet që jetojnë me dy paga minimale, hendeku është edhe më i dukshëm.
Në letër, një familje me dy të punësuar dhe dy paga minimale ka 52.092 denarë. Në praktikë, nëse nuk ka banesë të vetën dhe paguan qira, fotografia bëhet shumë më e vështirë.
Shporta me qira arrin 84.807 denarë. Pra, një familjeje me dy paga minimale i mungojnë më shumë se 32 mijë denarë për të arritur këtë shumë.
Të kesh punë nuk do të thotë automatikisht të kesh siguri ekonomike. Sidomos nëse një pjesë e madhe e të ardhurave shkon vetëm për të pasur një çati mbi kokë.
Kur pothuajse e gjithë paga minimale mund të konsumohet nga ushqimi dhe pjesa tjetër e buxhetit duhet të mbulojë gjithçka tjetër, bëhet e vështirë të flitet për një familje që ka hapësirë reale për kursime.
Kursimet bëhen luks. Pushimet bëhen luks. Një kontroll privat mjekësor bëhet problem. Një pajisje shtëpiake që prishet bëhet goditje për buxhetin. Një shpenzim i papritur mund të kthehet në borxh.
Dhe pikërisht këtu qëndron dallimi mes të ardhurave që të lejojnë të mbijetosh dhe të ardhurave që të lejojnë të jetosh me një minimum sigurie.
Pas publikimit të shifrave të reja, partitë opozitare kërkuan rritje të pagës minimale dhe e përdorën hendekun mes pagave dhe shportës si kritikë ndaj politikës ekonomike të Qeverisë.
Ky është argument politik dhe duhet parë në atë kontekst.
Por përtej retorikës së pushtetit dhe opozitës, mbetet një pyetje shumë konkrete: a mund të konsiderohet e mjaftueshme një pagë kur një familje me dy të punësuar në pagë minimale ende nuk arrin të mbulojë shportën bazë?
Kjo është pyetja që nuk zgjidhet me slogane, akuza apo deklarata për suksese ekonomike. Sepse në fund të muajit qytetari nuk paguan faturat me përqindje të rritjes ekonomike. I paguan me denarë.
Mund të flitet për investime, rritje ekonomike, projekte, statistika dhe miliarda euro. Të gjitha janë të rëndësishme.
Por ekziston edhe një matës shumë më i thjeshtë i standardit jetësor: çfarë mund të blejë një familje me pagën që merr?
Nëse dy persona punojnë dhe ende nuk arrijnë të mbulojnë shpenzimet minimale mujore, atëherë problemi nuk është vetëm sa është paga.
Problemi është marrëdhënia mes pagës, çmimeve, banimit, transportit, shërbimeve publike dhe kostove të përditshme.
Dhe kjo marrëdhënie prek drejtpërdrejt edhe familjet e reja, vendimin për të pasur fëmijë, mundësinë për të blerë banesë, për të kursyer apo për të investuar në arsim.
Nuk është rastësi që debati për pagat gjithnjë e më shumë lidhet edhe me debatin për emigrimin dhe krizën demografike.
Një i ri nuk llogarit vetëm pagën. Llogarit qiranë, ushqimin, transportin dhe atë që i mbetet në fund të muajit.
Dhe pikërisht këtu politika ekonomike përballet me testin më të thjeshtë: a përkthehet rritja ekonomike në një jetë më të përballueshme për qytetarin?
Në fund mbetet një matematikë e pamëshirshme.
26.046 denarë është paga minimale.
69.432 denarë është shporta minimale.
84.807 denarë është shporta me qira.
52.092 denarë janë dy paga minimale.
Dhe 32.715 denarë është diferenca që mbetet për një familje me dy paga minimale kur ajo paguan edhe qira.
Këto nuk janë opinione. Janë numra.
Interpretimi politik mund të ndryshojë nga njëra parti te tjetra. Qeveria mund të ketë argumentet e saj, opozita të vetat, ndërsa ekonomistët mund të debatojnë për metodologjinë e shportës dhe mënyrën e përcaktimit të pagës minimale.
Por familja që shkon në supermarket nuk jeton në metodologji. Jeton në çmime.
Dhe kur çmimi i jetës ecën më shpejt se paga, çdo statistikë tjetër bëhet shumë më pak bindëse.
Sepse në fund të muajit, pyetja më e rëndësishme nuk është sa u rrit ekonomia në letër, por sa i mbeti familjes në portofol. (Editorial i INA-s)
