Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, premtoi të hënën një “Ditë D ekonomike” për vendet që blejnë naftë nga Irani. Ekspertët thonë se kjo nënkupton në veçanti një vend: Kinën.
Bessent nuk e përmendi Kinën me emër të hënën, por la shumë pak vend për dyshime.
“Ne mendojmë se mënyra më e mirë për t’u angazhuar me vendet është përmes diplomacisë së qetë dhe po vendosim qartë pritshmëritë tona me çdo vend”,tha Bessent të hënën. “Ne e dimë se cilët janë. Ata e dinë se cilët janë.”
Por ndërsa kërcënimi i Bessent mund ta vendosë Kinën në qendër të vëmendjes, pasojat mund të përhapen në mbarë botën madje edhe te konsumatorët amerikanë, të cilët si rezultat mund të përballen me rritje të kostove të tyre të energjisë.
Teherani ka të ngjarë të ketë eksportuar naftë me vlerë nga 3.9 deri në 4.2 miliardë dollarë në shtator 2025, sipas një analize; Kina, konsumatori më i madh i energjisë në botë, blen pjesën dërrmuese të saj.
“Blerjet kineze përbëjnë afërsisht 90 për qind të naftës së eksportuar nga Irani, duke siguruar dhjetëra miliarda dollarë të ardhura vjetore që mbështesin buxhetin e qeverisë iraniane dhe aktivitetet ushtarake”, tha më herët këtë vit Komisioni i Rishikimit Ekonomik dhe të Sigurisë SHBA-Kinë.
Njoftimi i së hënës ishte një “goditje paralajmëruese”, tha Bessent. Megjithëse disa subjekte dhe individë u sanksionuan, ai nuk njoftoi masa të gjera që synonin ndonjë shtet të caktuar.
Të hënën, zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme kineze, Lin Jian, tha: “Sanksionet dhe taktikat e presionit nuk ndihmojnë në zgjidhjen e çështjeve. Ato vetëm do të çojnë në përshkallëzim që nuk i shërben interesit të askujt.”
Gjatë një konference të rregullt për shtyp, Lin la të kuptohej gjithashtu se Kina mund të marrë masat e saj: “Kina po ndjek nga afër zhvillimet përkatëse dhe do të marrë të gjitha masat e nevojshme për të mbrojtur me vendosmëri të drejtat dhe interesat e saj.”
Tridhjetë e tetë për qind e naftës së Kinës dhe 23% e gazit të saj natyror të lëngshëm kalojnë përmes Ngushticës së Hormuzit, një pikë kyçe e luftës me Iranin, sipas një raporti të Nomura në prill.
Kina e ka reduktuar tashmë sasinë e naftës iraniane që merr. Importet e saj të naftës bruto iraniane arrinin mesatarisht rreth 1.4 milionë fuçi në ditë përpara luftës, por kanë rënë në rreth 700,000 fuçi në muajt e fundit për shkak të aktivitetit më të ulët të rafinerive dhe përdorimit të rezervave të naftës në tokë, sipas Emma Li nga kompania e analizës së energjisë Vortexa.
“Një ndërprerje e plotë (e importeve të naftës bruto iraniane) ndoshta do të kishte një ndikim të kufizuar të menjëhershëm në sigurinë e përgjithshme të furnizimit me naftë të Kinës, sepse importet nga Irani tashmë kanë rënë ndjeshëm dhe Kina ende zotëron rezerva relativisht të mëdha të naftës bruto”, tha për CNN Tianyue Hu, analiste në kompaninë e inteligjencës energjetike Rystad.
Por sanksionet e reja mund të përkeqësojnë më tej marrëdhënien e trazuar të administratës Trump me Kinën. Dy vendet u përfshinë në një luftë të ashpër tregtare vitin e kaluar, në kulmin e vendosjes së tarifave nga Presidenti Donald Trump. Dhe së fundmi ata kanë rikthyer një shkëmbim sanksionesh reciproke.
“Kina, pa diskutim, është ajo që do të kishte ndikimin më të madh nëse vërtet do të donit të godisnit aftësinë e Iranit për të vazhduar financimin e aktiviteteve të tij”, tha më parë për CNN Daniel Tannebaum, bashkëpunëtor i lartë jorezident në Atlantic Council.
Kjo nuk është hera e parë që Shtetet e Bashkuara kërcënojnë me sanksione partnerët tregtarë të Iranit.
India dikur ishte një importuese e madhe e naftës iraniane. Të dyja vendet ruajtën një marrëdhënie tregtare prej 1.1 miliardë dollarësh midis prillit dhe dhjetorit 2025 për mallra si orizi dhe sheqeri, por India ndaloi importet e naftës iraniane në vitin 2019 për shkak të sanksioneve amerikane. (India bleu naftë iraniane në prill të këtij viti, në mes të një krize energjetike.)
Ujëra të turbullta
Është e vështirë të përcaktohet se sa mund të ndikojnë sanksionet amerikane te Kina apo te vendet e tjera që varen nga nafta iraniane.
Analistët e Wall Street-it nuk kanë qenë në gjendje të marrin as një përgjigje të qartë se sa naftë po largohet nga Ngushtica e Hormuzit. Ndërsa Sekretari amerikan i Energjisë, Chris ëright, ka deklaruar se ngushtica është e hapur dhe nafta po qarkullon, Irani thotë të kundërtën. Ndërkohë, të dhënat e palëve të treta për gjurmimin e anijeve treguan rreth gjysmën e sasisë që pretendonte ëright.
Pastaj janë flotat në hije, të përdorura shpesh nga vendet nën sanksione. Këto cisterna nafte fshehin pronarët, origjinën dhe destinacionet e tyre, duke e bërë të vështirë gjurmimin e tyre. Platforma e gjurmimit të anijeve Kpler tha këtë muaj se tranziti i flotës në hije përbënte rreth 50% të trafikut në ngushticë gjatë javëve të fundit, nga rreth 12.5% një muaj më parë.
Por mungesa e flukseve të naftës prek të gjithë. Rezervat e mëdha të naftës e penguan botën të hynte në një mungesë të madhe nafte kur lufta me Iranin nisi në shkurt.
Dhe armëpushimet periodike gjatë luftës i ulën çmimet globale të naftës vetëm që ato të rriteshin përsëri sa herë që këto marrëveshje përfundonin ose skadonin.
Konsumatorët amerikanë i kanë ndier tashmë efektet e rritjes së çmimeve të naftës për shkak të luftës. Çmimi mesatar kombëtar aktual i benzinës është 4.10 dollarë për gallon, krahasuar me mesataren prej 3.15 dollarësh vitin e kaluar, sipas AAA.
“Askush nuk është jashtë rrezes së sanksioneve amerikane”, tha Bessent të hënën. Por ai shmangu përcaktimin e afateve për ndonjë vendim. Ndërkohë, udhëheqësi kinez Xi Jinping pritet të vizitojë SHBA-në muajin e ardhshëm.
“Nuk do të vendos afate kohore, por durimi ynë këtu nuk është i pafund”, tha Bessent./CNN
