Në sistemet politike shumëpartiake, veçanërisht ato me ndarje të theksuar etnike, si në Maqedoninë e Veriut, partitë që kanë dominuar për një kohë të gjatë shfaqin një fenomen të njohur në teorinë politike: errozioni i terrenit elektoral. Ky proces rrallë ndodh si pasojë e një disfate të befasishme — zakonisht është një kombinim i lodhjes së elektoratit, konsumimit të elitës dhe paaftësisë për t’u përshtatur me realitetet e reja sociale.
BDI-ja, si parti që ka ndërtuar identitetin e saj mbi pushtetin lokal, klientelizmin dhe kontrollin mbi bastionet shqiptare, po përballet sot me një shembull klasik të kësaj teorie.
1. Çairi — Lufta për Bastionin e Fundit
Në të gjitha zgjedhjet, Çairi ka qenë simboli i kontrollit të BDI-së në Shkup dhe më gjerë. Por kur një parti është e detyruar të aktivizojë emrat më të njohur për një garë lokale — siç përflitet me Bujar Osmanin — kjo nuk është shenjë force, por shenjë alarmi. Në shkencat politike kjo njihet si “strategjia e mobilizimit të jashtëzakonshëm”, që përdoret kur pushteti ndodhet në rrezik real.
Paralajmërimi i Izet Mexhitit se VLEN do të përgjigjet me figurë të barabartë nuk është rastësi. VLEN ka lexuar drejt situatën: BDI nuk mund ta humbasë Çairin pa u rrënuar moralisht, prandaj po e detyron të hyjë në një duel për të cilin do të shpenzojë kapital politik e njerëzor. Gara në Çair është bërë kështu betejë simbolike për të dyja palët — por më shumë për BDI-në, e cila pa Çairin do të humbte terrenin e fundit të fuqisë së saj politike.
2. Tetova — Përdorimi i Kërkim-Përfitimit Negativ (Negative Selection)
Në Tetovë, situata është ndryshe. BDI, në vend që të luajë me kartën e ndonjë kandidati të fortë, përflitet se do të garojë me Bajram Rexhepin — një figurë që nuk përfaqëson as aspiratat qytetare dhe as potencialin për garë të barabartë me Bilall Kasamin.
Në teorinë e partive politike, kjo quhet “negative candidate selection” — zgjedhje e kandidatëve që garojnë vetëm për të mbushur listën, pa ambicie reale për fitore. Ky është tregues i dorëzimit politik para betejës.
Bilall Kasami, nga ana tjetër, ka konsoliduar pozitën e tij si një aktor politik i bazuar në kapital social dhe fuqi lokale të ndërtuar mbi menaxhim dhe perceptim pozitiv, jo mbi retorikë etnike apo patronazh. Kjo i jep atij epërsinë e natyrshme në një garë ku BDI ka vetëm praninë formale.
3. Modeli i Partisë në Rënie: Nga Dominim te Mbrojtje Territoriale
Në shkencën politike ekziston një model i quajtur “territorial retreat” — kur partitë e mëdha, pasi humbasin mbështetjen masive, përpiqen të ruajnë disa zona specifike me shpresën se këto bastione do t’u shërbejnë si bazë për rikthim.
BDI është futur në këtë model. Nga partia që kontrollonte shumicën e komunave shqiptare, ajo është kthyer në subjekt që po e përqendron gjithë fuqinë në Çair, ndërsa Tetovën dhe zonat tjera i lë jashtë luftës reale. Ky është fillimi i një procesi të njohur si “fragmentimi i bazës politike”, i cili, nëse nuk ndalet, përfundon me margjinalizimin politik të partisë.
Përfundim:
BDI-ja po përballet me efektin klasik të sindromës së partisë që nuk pranoi të reformohej në kohë. Nga Çairi, ku po kërkon të mbijetojë me figura të kalibrit qendror, te Tetova, ku praktikisht ka hequr dorë nga gara serioze, BDI po humb terrenin shqiptar jo për shkak të forcës së kundërshtarëve, por për shkak të mekanizmave të vetë konsumimit të brendshëm.
Kur një parti zbret nga dominimi në një betejë për mbijetesë, historia politike tregon se rikthimi është pothuajse i pamundur — veçanërisht në një skenë ku kundërshtarët tashmë kanë marrë terrenin që dikur ajo e kishte të garantuar.
Çairi mund të jetë bastioni i fundit i BDI-së. Por historia ka treguar se askush nuk mbijeton gjatë vetëm me një bastion.
