Studimi me 3.7 milionë fëmijë: Lidhja mes infeksioneve të rralla në mitër, autizmit dhe prapambetjes mendore
Një studim i madh shkencor i kryer nga Instituti “Karolinska” në Suedi ka zbuluar se fëmijët që i ekspozohen një grupi infeksionesh të rralla gjatë jetës në mitër përballen me një rrezik dukshëm më të lartë për t’u diagnostikuar me autizëm ose me prapambetje mendore (aftësi të kufizuara intelektuale).
Ky hulumtim afatgjatë, i publikuar në revistën shkencore JAMA Pediatrics, analizoi të dhënat e të gjithë fëmijëve të lindur në Suedi nga viti 1987 deri në vitin 2021 — gjithsej 3.7 milionë persona — duke i ndjekur ata për një periudhë deri në 30 vjet.
Çfarë Janë Infeksionet TORCH?
Grupimi TORCH është një akronim mjekësor për një seri infeksionesh që mund të kalojnë nga nëna te fetusi përmes placentës gjatë shtatzënisë, ose gjatë lindjes e ushqyerjes me gji. Ndryshe nga infeksionet e zakonshme që mbeten te nëna, këta patogjenë mund të depërtojnë te foshnja dhe të pengojnë zhvillimin e saj normal sepse sistemi imunitar i fetusit është ende i papjekur.
Akronimi ndahet kësaj mënyre:
* T – Toksoplazmoza (Toxoplasmosis): Parazit që merret kryesisht nga kontakti me jashtëqitjet e maceve apo nga konsumi i mishit të pjekur pamjaftueshëm.
* O – Të tjera (Other infections): Përfshin sëmundje si sifilizi, variçela (strena), parvovirusi B19, hepatiti B, virusi HIV dhe virusi Zika.
* R – Rubeola (Rubella): E njohur ndryshe si fruthi gjerman.
* C – Citomegalovirusi (CMV): Një nga viruset më të përhapura të familjes së herpesit.
* H – Virusi Herpes Simpleks (HSV): Virusi i herpesit që mund të transmetohet te foshnja.
Gjatë lindjes, këta fëmijë shpesh shfaqin shenja si peshë e ulët, verdhëz, madhësi më e vogël e kokës (mikrocefali), probleme me dëgjimin apo shikimin, si dhe njolla të kuqe në lëkurë.
Si Diagnostikohen Këto Infeksione? (Paneli TORCH)
Për identifikimin e këtyre infeksioneve përdoret një grup i veçantë analizash diagnostikuese që njihet si skriningu ose paneli TORCH. Këto analiza mund të kryhen te gruaja shtatzënë, te fetusi në mitër ose te foshnja e posalindur, në varësi të momentit kur dyshohet infeksioni.
Mënyrat kryesore që përdoren për zbulimin e një infeksioni TORCH përfshijnë:
* Analizat e Gjakut (Serologjia):
Kjo është pika më e zakonshme e nisjes. Marrja e gjakut vlerëson përgjigjen imunitare të trupit duke matur antitogjat (proteina që krijon sistemi imunitar për të luftuar mikrobet):
* Antitrupa IgM: Këto shfaqen të parat gjatë një infeksioni aktiv apo shumë të fundit. Nëse një foshnjë e posalindur ka antitrupa IgM për një patogjen specifik TORCH, kjo zakonisht konfirmon se ajo është e infektuar, pasi antitrupat IgM të nënës nuk mund të kalojnë përmes placentës.
* Antitrupa IgG: Këto tregojnë një infeksion të kaluar ose imunitet afatgjatë. Te një grua shtatzënë, prania e IgG-së zakonisht do të thotë se ajo është e mbrojtur dhe foshnja është e sigurt. Sidoqoftë, nëse mjeku merr gjak dy herë (me pak javë distancë) dhe nivelet e IgG-së rriten ndjeshëm, kjo sugjeron një infeksion të ri e aktiv.
* Testet Molekulare (PCR):
Testet e reaksionit zinxhir të polimerazës (PCR) kërkojnë drejtpërdrejt materialin gjenetik (ADN apo ARN) të vetë virusit apo parazitit, në vend të reaksionit imunitar të trupit. Testet PCR janë jashtëzakonisht të sakta e të shpejta dhe mund të kryhen mbi gjakun, urinën, pështymën ose lëngun truri-shpinor.
* Analizat Para Lindjes (Gjatë Shtatzënisë):
Nëse mjeku dyshon për një infeksion gjatë shtatzënisë, mund të përdorë:
* Ekografi të Targetuar: Megjithëse nuk është analizë laboratori gjaku, ekografitë me rezolucion të lartë kontrollojnë për shenja fizike si grumbullim jo normal i lëngjeve, kalcifikime në trurin e fetusit apo zhvillim i kufizuar i foshnjës.
* Amniocenteza: Mjeku specialist përdor një gjilpërë të hollë për të marrë një sasi të vogël të lëngut amniotik që rrethon foshnjën. Ky lëng më pas testohet me analizën PCR për të parë nëse patogjeni ka depërtuar në mjedisin e foshnjës.
* Kultura e Tampone te Foshnja e Posalindur:
Nëse foshnja lind me simptoma, mjekët mund të marrin mostra të vogla nga pështyma, urina apo tampone nga indet (si p.sh. nga fshikëzat në lëkurë) për të kryer një kulturë virale ose test PCR për të parë nëse virusi i gjallë është i pranishëm ose po zhvillohet.
Rezultatet kryesore të studimit
Nga 3.7 milionë pjesëmarrësit e studimit, 975 prej tyre kishin lindur me një infeksion të konfirmuar të grupit TORCH. Duke krahasuar këtë grup me fëmijët e painfektuar, kërkuesit zbuluan se:
* Rreziku për Autizëm: Fëmijët e ekspozuar ndaj infeksioneve TORCH kishin rreth 3 herë më shumë rrezik për t’u diagnostikuar me autizëm më vonë në jetë. Studiuesit vërejtën me habi se ky rrezik mbetej i lartë edhe te fëmijët që nuk kishin asnjë prapambetje mendore.
* Rreziku për prapambetje mendore: Rreziku për të zhvilluar një aftësi të kufizuar intelektuale ishte mbi 7 herë më i lartë. Në rastet më të rënda të kësaj prapambetjeje, rreziku arrinte deri në 30 herë më i lartë krahasuar me fëmijët e paprekur.
* Ndikimi në arsim: Edhe fëmijët që nuk u diagnostikuan kurrë me autizëm apo me prapambetje mendore zyrtare shfaqën mesatare më të ulët notash në shkollë në moshën 16-vjeçare.
Si mund të parandalohen këto infeksione?
Udhëheqësi i studimit, Hugo Sjöqvist, theksoi se megjithëse rreziku individual për një fëmijë të infektuar është i lartë, vetë infeksionet TORCH mbeten prapëseprapë të rralla në popullatë. Ndaj, ato nuk shpjegojnë shumicën e rasteve të autizmit në botë.
Sidoqoftë, për të ulur rrezikun gjatë shtatzënisë, mjekët rekomandojnë disa masa të qarta:
* Vaksinimi: Vaksinimi kundër rubeolës përpara mbetjes shtatzënë është masa më efikase për parandalimin e këtij virusi.
* Higiena e duarve: Për citomegalovirusin (CMV) nuk ka ende një vaksinë, ndaj rekomandohet larja e shpeshtë e duarve dhe shmangia e kontaktit të drejtpërdrejtë me pështymën apo urinën e fëmijëve të vegjël gjatë shtatzënisë.
* Kujdesi me ushqimin dhe kafshët: Për të shmangur toksoplazmozën, rekomandohet mospërdorimi i mishit të papjekur mirë, larja e mirë e perimeve dhe kujdesi i shtuar apo shmangia e pastrimit të mbetjeve të maceve gjatë shtatzënisë.
Edhe pse shkaqet e autizmit mbeten kryesisht gjenetike dhe komplekse, ky studim afatgjatë dëshmon se parandalimi i infeksioneve gjatë shtatzënisë luan një rol kyç në mbrojtjen e zhvillimit të trurit të foshnjës. Zbatimi i masave të thjeshta higjienike, kontrolli i hershëm përmes panelit TORCH, vaksinimi me kohë dhe kujdesi ushqimor përbëjnë një mburojë thelbësore për shëndetin e brezit të ardhshëm.
