Si u shndërrua vajza e diktatorit uzbek në simbol të korrupsionit global, pastrimit të parave dhe dështimeve të sistemit bankar zviceran
Në sallat e Gjykatës Penale Federale në Bellinzona po zhvillohet një proces që juristët zviceranë e konsiderojnë ndër më kompleksët dhe më të rëndët në historinë moderne të vendit. Në qendër të tij ndodhet Gulnara Karimova, vajza e ish-presidentit autoritar të Uzbekistanit, Islam Karimov, e akuzuar për drejtimin e një rrjeti ndërkombëtar korrupsioni, pastrimi parash dhe manipulimi financiar që përfshinte kompani offshore, banka private zvicerane dhe qindra miliona dollarë të dyshuar si të përfituar në mënyrë kriminale.
Çështja nuk ka të bëjë vetëm me fatin e një gruaje që dikur jetonte mes luksit, modës dhe diplomacisë ndërkombëtare. Ajo ka nxjerrë në pah mënyrën se si për vite të tëra sistemi financiar zviceran ka pranuar dhe menaxhuar pasuri me origjinë të dyshimtë nga regjime autoritare.
Procesi po konsiderohet gjithashtu një provë e rëndësishme për reputacionin e Zvicrës si qendër financiare globale.
“Princesha e Azisë Qendrore” që u kthye në simbol të korrupsionit
Për shumë vite, Gulnara Karimova ishte fytyra më e njohur e elitës uzbeke jashtë vendit. Mediat perëndimore e quanin “princesha e Azisë Qendrore”. Ajo lëvizte lirshëm në qarqet më të larta ndërkombëtare, merrte pjesë në Forumin Ekonomik Botëror në Davos, shfaqej në festivalin e Kanës dhe ndërtonte me kujdes imazhin e një gruaje moderne, të kulturuar dhe me ndikim global.
Por paralelisht me karrierën politike dhe imazhin publik, Karimova ndërtoi një perandori financiare që shtrihej shumë përtej Azisë Qendrore. Ajo krijoi markën e modës “Guli”, organizoi shfaqje mode në New York dhe tërhoqi figura të njohura ndërkombëtare në evente luksoze në Uzbekistan. Këngëtari britanik Sting performoi në një nga aktivitetet e saj kundrejt pagesave milionëshe. Vetë Karimova tentoi të ndërtonte edhe karrierë muzikore me pseudonimin “Googoosha”, duke publikuar këngë dhe klipe muzikore, madje edhe një duet me aktorin francez Gérard Depardieu. Pas fasadës së luksit dhe jetës glamour, hetimet ndërkombëtare zbuluan më vonë një sistem të dyshuar korrupsioni që, sipas autoriteteve zvicerane, funksiononte përmes shantazhit, ryshfeteve dhe përdorimit të aparatit shtetëror uzbek për interesa private.
“Office”, organizata sekrete që kontrollonte miliona dollarë
Kompanitë dhe bankat identifikoheshin me emra të koduar, ndërsa strukturat offshore përdoreshin si “koshat e mbetjeve” të sistemit financiar. Sipas aktakuzës, organizata kishte vendosur rregulla të rrepta sekreti. Anëtarëve u ndalohej të pyesnin për aktivitetin e njëri-tjetrit. Hetuesit zviceranë pretendojnë se rrjeti funksiononte me disiplinë të ngjashme me organizatat kriminale ndërkombëtare.
Në qendër të skemës ndodheshin licencat e telekomunikacionit në Uzbekistan. Midis viteve 2007 dhe 2010, kompani telekomi nga Suedia dhe Rusia dyshohet se kanë paguar qindra miliona dollarë për të hyrë në tregun uzbek. Paratë kalonin përmes kompanive të lidhura me Karimovën dhe më pas transferoheshin në një rrjet ndërkombëtar kompanish offshore dhe llogarish bankare në disa shtete, përfshirë Zvicrën, Holandën dhe Gjibraltarin. Sipas prokurorisë, kjo ishte një skemë klasike ryshfeti në shkallë ndërkombëtare.
Roli i bankave zvicerane
Një nga aspektet më sensitive të çështjes lidhet me sistemin bankar zviceran. Në dokumentet e hetimit përmenden rreth 30 banka zvicerane ku Karimova dhe bashkëpunëtorët e saj kishin llogari apo kasaforta sigurie. Megjithatë, në bankën e të akuzuarve ndodhet vetëm institucioni privat Lombard Odier, një nga bankat më prestigjioze të Gjenevës. Sipas prokurorëve, banka ka dështuar të zbatojë standardet bazë të kontrollit financiar dhe ka lejuar për vite të tëra qarkullimin e fondeve të dyshimta. Një menaxher pasurie i lidhur me Lombard Odier akuzohet se ka ndihmuar aktivisht rrjetin e Karimovës të transferojë qindra miliona dollarë përmes sistemit bankar zviceran. Hetuesit pretendojnë se banka kishte sinjale të qarta alarmi.
Në një rast, një asistente 25-vjeçare e Karimovës rezultonte papritur me pasuri dhe të ardhura miliona dollarëshe pa asnjë shpjegim bindës. Po ashtu, brenda bankës ishte evidentuar fakti se menaxheri i pasurisë administronte pothuajse ekskluzivisht klientë me lidhje me Uzbekistanin, duke krijuar rrezik të madh financiar dhe reputacional. Pavarësisht këtyre sinjaleve, banka nuk ndërhyri menjëherë. Vetëm në vitin 2012 Lombard Odier raportoi rastin tek autoritetet financiare zvicerane dhe paraqiti një raport për dyshime për pastrim parash. Prokuroria kërkon tani një gjobë prej 4 milionë frangash zvicerane ndaj bankës. Lombard Odier mohon akuzat dhe pretendon se vetë institucioni është mashtruar nga rrjeti uzbek. Sipas bankës, asnjë masë e arsyeshme sigurie nuk do të kishte mundur të zbulonte skemën në kohë.
