Presidenti turk, Tayyip Erdogan, Princi i Kurorës Saudite, Mohammed bin Salman dhe Kryeministri i Pakistanit, Shehbaz Sharif, pozojnë pas nënshkrimit të një marrëveshjeje të përbashkët mbrojtëse në Mekë, Arabi Saudite, më 7 gusht 2026 [Agjencia Saudite e Shtypit/Handout nëpërmjet Reuters]
Muajin e kaluar, Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistani nënshkruan Marrëveshjen e Përbashkët të Mbrojtjes së Mekës, e cila e konsideron një sulm të armatosur ndaj cilitdo prej tre vendeve anëtare si një sulm ndaj të treve, mes tensioneve në rritje në rajon…
Turqia thotë se është e gatshme të ndihmojë në përmbushjen e nevojave ushtarake të Arabisë Saudite, ndërsa Riadi përballet me sulme në rritje nga Huthët e Jemenit, duke e vënë potencialisht në provën e parë të madhe një pakt të sapo nënshkruar për mbrojtjen e Mekës.
Muajin e kaluar, Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistani nënshkruan Marrëveshjen e Përbashkët të Mbrojtjes së Mekës, e cila e konsideron një sulm të armatosur ndaj cilitdo prej tre vendeve anëtare si një sulm ndaj të treve, mes tensioneve në rritje në rajon.
Ministri i Jashtëm turk, Hakan Fidan, tha se Arabia Saudite mund të kërkojë ndihmë ushtarake, veçanërisht për “çështje teknike”, dhe se Ankaraja nuk do të kishte problem ta ofronte atë.
Komentet e tij vijnë ndërsa sulmet me raketa dhe dronë të rebelëve Huthi po synojnë gjithnjë e më shumë qytetet saudite, infrastrukturën energjetike dhe transportin detar, duke hapur një front tjetër në konfliktin më të gjerë rajonal që nisi me luftën e SHBA-së dhe Izraelit kundër Iranit në shkurt.
Përshkallëzimi ka rritur gjithashtu rreziqet për furnizimet globale me energji, ndërsa Huthët e lidhur me Iranin kanë forcuar kontrollin e tyre në Detin e Kuq, i cili është përdorur si rrugë alternative për eksportet saudite të naftës mes bllokadës së Ngushticës së Hormuzit.
Pra, çfarë do të thotë në praktikë oferta e Turqisë dhe a do të çojë pakti i mbrojtjes në përfshirjen ushtarake të anëtarëve të tij?
-Çfarë tha Turqia?
Duke folur për mediat turke të shtunën, ministri i Jashtëm Hakan Fidan tha se Arabia Saudite mund të ketë kërkesa ushtarake për shkak të sulmeve të vazhdueshme të rebelëve Huthi dhe se Ankaraja ishte e përgatitur të ofronte ndihmë sipas marrëveshjes së saj të mbrojtjes me Riadin dhe Islamabadin.
“Ne shohim se ka sulme shumë serioze ndaj integritetit territorial dhe sovranitetit të Arabisë Saudite. Arabia Saudite mund të ketë disa nevoja ushtarake, veçanërisht për disa çështje teknike. Turqia nuk do të ketë probleme në përmbushjen e tyre”, tha Fidan për transmetuesin turk NTV, për nuk specifikoi se çfarë lloj ndihme mund të ofrojë Turqia.
Turqia, e cila ka ushtrinë e dytë më të madhe në NATO, i ka dënuar sulmet e Huthëve dhe ka bërë thirrje që ato të ndalen menjëherë.
Nawaf Obaid, bashkëpunëtor i lartë kërkimor në King’s College London, tha se Arabia Saudite dhe aleatët e saj po përgatisin një përgjigje të koordinuar ushtarake ndaj sulmeve të fundit të rebelëve Huthi, duke argumentuar se Riadi është më pak i izoluar nga sa mund të duket.
“Ekziston një koalicion që po bashkohet rreth kërcënimit dhe mënyrës se si duhet t’i përgjigjet asaj që kanë bërë Huthët. Do të zhvillohet në faza. Do të jetë masive. Do të koordinohet dhe do të përfshijë tokën, detin dhe ajrin”, tha ai për Al Jazeera-n.
Analisti tha se vendet tashmë kishin filluar të zhvendosnin sisteme armësh drejt Arabisë Saudite dhe të vendosnin avionë luftarakë në Detin e Kuq, duke identifikuar Turqinë si pjesëmarrëse kyçe dhe Egjiptin si partner të mundshëm në një rol operacional më të kufizuar.
Megjithatë, Al Jazeera nuk mundi t’i verifikonte në mënyrë të pavarur pretendimet e bëra nga Obaid. Ndërkohë, Mohamad Elmasry, profesor në Institutin e Dohas për Studime Pasuniversitare, tha se “sauditët janë disi të bllokuar”.
“Ata kanë kontaktuar aleatë të shumtë. Aleatët po ofrojnë njëfarë mbështetjeje, mbështetje logjistike, inteligjencë, armë, por nuk duket se pakistanezët, turqit, egjiptianët, amerikanët apo dikush tjetër dëshiron të përfshihet drejtpërdrejt në veprime ushtarake kinetike”, tha Elmasry për Al Jazeera-n.
-Çfarë është pakti i mbrojtjes së Mekës?
Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistani e emërtuan zyrtarisht marrëveshjen Aleanca e Mbrojtjes së Mekës më 31 gusht, pasi zyrtarët, gjatë takimit në Stamboll, ranë dakord të krijonin një sekretariat në Riad, i cili fillimisht do të drejtohej nga një sekretar i përgjithshëm pakistanez.
Parimi themelor i saj është se një sulm i armatosur kundër cilitdo prej tre shteteve do të trajtohet si një sulm kundër të treve, ngjashëm me klauzolën e mbrojtjes kolektive të NATO-s.
Fidan tha në atë kohë se aleanca ishte ndërtuar mbi “respektimin e sovranitetit të shteteve të tjera, integritetit territorial dhe mosndërhyrjen në punët e brendshme” dhe mbetej e hapur për anëtarësimin e vendeve të tjera.
Pakti trepalësh u arrit ndërsa shtetet e Gjirit po shqetësohen gjithnjë e më shumë për mundësinë e përfshirjes në luftën më të gjerë SHBA-Iran, e cila ka vazhduar për më shumë se gjashtë muaj, që kur Uashingtoni dhe Izraeli goditën për herë të parë Iranin në shkurt.
Pakti ushtarak erdhi gjithashtu mes shqetësimeve për zgjerimin e veprimtarisë ushtarake të Izraelit në Lindjen e Mesme. Izraeli ka bombarduar disa vende të rajonit, përfshirë Katarin, që nga nisja e luftës së tij në Gaza më 7 tetor 2023, të cilën teksti burimor e cilëson si “gjenocidale”.
-Çfarë ka thënë Pakistani?
Gjeneral-lejtnant Ahmed Sharif Chaudhry, drejtor i përgjithshëm i krahut mediatik të ushtrisë pakistaneze, i tha gazetës saudite Arab News të enjten se Islamabadi qëndron përkrah Arabisë Saudite diplomatikisht dhe fizikisht.
“Do të doja të nënvizoja këtu fjalën ‘fizikisht. Ne do të shkojmë deri në çdo masë”, tha Chaudhry.
Javën e kaluar, Ministria e Jashtme e Pakistanit tha se nuk kishte pasur diskutime për nisjen e një përgjigjeje ushtarake sipas marrëveshjes së Mekës pas sulmeve të rebelëve Huthi kundër Arabisë Saudite. Megjithatë, Islamabadi ka përsëritur angazhimin e tij ndaj marrëveshjes. Pakistani ka thënë se do të veprojë kur të “vijë koha”, pa specifikuar se cilat rrethana do të shkaktonin një veprim të tillë.
Ministri i Mbrojtjes i Pakistanit, Khawaja Asif, tha më herët këtë muaj se çdo sulm ndaj Arabisë Saudite mund të aktivizojë Marrëveshjen e Përbashkët të Mbrojtjes së Mekës.
“Ne jemi të detyruar t’u përmbahemi termave dhe kushteve të këtij pakti dhe… do t’i respektojmë ato në rast se do të jetë e nevojshme”, tha ai në një intervistë më 8 shtator.
-Luftimet e fundit mes Arabisë Saudite dhe Huthëve
Forcat e koalicionit të udhëhequra nga Arabia Saudite thanë të shtunën se Huthët lëshuan një raketë balistike drejt Riadit në agim, përpara se ajo të interceptohej dhe shkatërrohej.
“Huthët gjithashtu u përpoqën të shënjestronin civilët dhe infrastrukturën civile në Bisha, Taif, Farasan dhe Yanbu”, shkroi në X zëdhënësi i forcave të koalicionit, gjeneralmajor Turki al-Maliki, duke shtuar se mbrojtja ajrore e mbretërisë i pengoi sulmet.
Ndërkohë, në terren në Jemen, forcat e armatosura të qeverisë së njohur ndërkombëtarisht dhe të mbështetur nga Arabia Saudite thanë se luftëtarët e tyre penguan të shtunën një përpjekje të rebelëve Huthi për infiltrim në sektorin al-Fuliahan, në Maribin jugor, duke vrarë 12 luftëtarë Huthi dhe duke plagosur të tjerë.
Pasi morën qytetin portual Mocha në Detin e Kuq, rebelët Huthi kanë përparuar drejt Maribit – një provincë e pasur me naftë që mbetet nën kontrollin e qeverisë së mbështetur nga Arabia Saudite. Ndërsa Huthët shënuan përparime ushtarake, zëvendëspresidenti JD Vance tha të hënën se Uashingtoni ishte në kontakt të ngushtë me Arabinë Saudite dhe kishte zhvilluar bisedime të drejtpërdrejta me Huthët.
Përshkallëzimi aktual shënon luftimet më serioze mes Huthëve dhe forcave të mbështetura nga Arabia Saudite që kur një armëpushim i ndërmjetësuar nga OKB-ja ndali armiqësitë në shkallë të gjerë në Jemen në vitin 2022. Huthët kanë bërë përparime territoriale përgjatë bregdetit jemenas të Detit të Kuq, përfshirë zonën e ngushticës Bab al-Mandeb, e cila ka rëndësi strategjike.
Bab al-Mandeb është një rrugë kyçe që lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit dhe rëndësia e saj është rritur ndërsa transporti detar përmes Ngushticës së Hormuzit mbetet i ndërprerë. Grupi gjithashtu ka shtuar sulmet me raketa dhe dronë kundër Arabisë Saudite, duke synuar qytete dhe infrastrukturën energjetike.
-Cili është qëndrimi i SHBA-së?
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, deri më tani është shmangur nga ndërhyrja e drejtpërdrejtë ushtarake amerikane kundër rebelëve Huthi. Javën e kaluar, agjencia e lajmeve Reuters, duke cituar burime, raportoi se Princi i Kurorës Saudite Mohammed bin Salman i kishte kërkuar presidentit amerikan ndihmë ushtarake për luftën kundër Huthëve.
Trump nuk ra dakord me kryerjen e sulmeve amerikane kundër grupit, por Uashingtoni i tha Riadit se do të ofronte ndihmë në shkëmbimin e informacionit të inteligjencës dhe përcaktimin e objektivave, sipas burimeve të cituara. Ky qëndrim bie ndesh me fushatën e vetë Uashingtonit kundër rebelëve Huthi vitin e kaluar, kur forcat amerikane bombarduan grupin për dy muaj, përpara se të dyja palët të binin dakord për një armëpushim.
Megjithatë, administrata Trump ka vazhduar marrëdhënien e saj më të gjerë të mbrojtjes me Riadin. Të enjten, Departamenti amerikan i Shtetit miratoi shitjen e mundshme të 48 avionëve luftarakë F-35 Arabisë Saudite, në një marrëveshje me vlerë 24,3 miliardë dollarë, megjithëse shitja ende kërkon miratimin e Kongresit. William Lawrence, ish-diplomat amerikan, tha se Uashingtoni ka të ngjarë të përfshihet në konflikt.
“Mendoj se do ta bëjnë këtë në një moment të caktuar. Ata kanë treguar në të kaluarën se janë të gatshëm të angazhohen në Jemen kur kjo prek interesat e tyre”, tha për Al Jazeera-n Lawrence, profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin Amerikan.
Ai vuri në dukje lidhjen mes konflikteve në ngushticat e Hormuzit dhe Bab al-Mandeb dhe ekonomisë globale, si dhe angazhimet e sigurisë së SHBA-së ndaj Arabisë Saudite.
Lawrence tha se gjatë dy ditëve të fundit në SHBA po forcohet mendimi se vendi “duhet të bëjë diçka” për të ndihmuar në mbrojtjen e Arabisë Saudite dhe për të penguar Huthët të konsolidojnë përparimet e tyre. Gjithashtu shtoi se Uashingtoni ishte tashmë thellësisht i përfshirë, me rreth 100 këshilltarë ushtarakë amerikanë në Arabinë Saudite dhe me mbështetje të gjerë në inteligjencë.
