Kush e la Arlindën pa mbrojtje: prokuroria, policia apo ministrja?

Urdhri i gjykatës, aktakuza dhe ndalimi nuk e shpëtuan Arlinda Zekajn. Hallkat që dështuan janë prokuroria dhe policia, por zhurma politike po drejtohet kryesisht te Ministria e Drejtësisë.

Dorëheqja e një ministreje nuk ndreq zinxhirin që dështoi. Inspektorati dhe Prokuroria duhet të japin emra dhe afate.

Arlinda Zekaj bëri gjithçka që shteti u kërkon grave nën kërcënim. Mori urdhër mbrojtjeje nga gjykata, u ankua te kryeprokurorja dhe raportoi dhunën në polici. Më 25 tetor, pak pasi u kthye nga stacioni policor në Pejë, u vra me sëpatë në Vitomiricë. Në ditët pas vrasjes, debati politik në Prishtinë u përqendrua kryesisht te një emër: ministrja e Drejtësisë, Donika Gërvalla. Pyetja që duhet bërë është nëse ky emër përkon me vendet ku sistemi dështoi.

Zinxhiri që dështoi

Lexo edhe“Uroj të mos jepni llogari pasi të jetë marrë jeta ime” – letra tronditëse që Arlinda Zekaj ia dorëzoi Prokurorisë tri ditë para se të vritej

Kronologjia e publikuar nga Prokuroria e Pejës tregon ku u këput mbrojtja:

16 tetor: gjykata i njohu Arlindës të drejtën të kthehej në shtëpinë e përbashkët dhe i dha urdhër mbrojtjeje gjashtëmujor.

22 tetor: ajo iu ankua kryeprokurores së Pejës për mangësi në trajtimin e rasteve të saj. Po atë ditë, sipas KALLXO.com, thirri numrin 192, dhe policia u vonua rreth 70 minuta sepse nuk kishte veturë.

23 tetor: ish-bashkëshorti u aktakuzua për kërcënim.

25 tetor: Arlinda raportoi sërish dhunë dhe ish-bashkëshorti u ndalua për 48 orë.

Tre ditë para vrasjes, prokurori kishte vlerësuar se kthimi në shtëpi mund t’i rrezikonte jetën. U planifikua që një patrullë policore të qëndronte pranë shtëpisë kur ajo të kthehej. Prokuroria ende nuk ka sqaruar nëse kjo patrullë ishte atje.

I dyshuari, ish-kunati Albert Sylaj, u arrestua në Deçan natën e 27 tetorit. Të njëjtën ditë, Gjykata e Pejës i caktoi ish-bashkëshortit një muaj paraburgim për mospërfillje të gjykatës.

Vlerësimi i rrezikut, vendimi për patrullën dhe reagimi ndaj thirrjes në 192 janë përgjegjësi e prokurorisë dhe e policisë. Asnjë prej tyre nuk varet nga Ministria e Drejtësisë.

Çfarë mundet dhe çfarë nuk mundet ministrja

Në seancën e jashtëzakonshme të Kuvendit, Gërvalla tha se nuk ka kompetencë kushtetuese të shkarkojë prokurorë apo gjyqtarë. Kjo nuk është justifikim, por mënyra si është ndërtuar sistemi. Prokuroria në Kosovë është e pavarur nga Qeveria dhe udhëhiqet nga Këshilli Prokurorial. Pavarësia e saj ka qenë kërkesë e vazhdueshme e SHBA-së dhe e BE-së për sundimin e ligjit. Edhe Inspektorati Policor, që po heton sjelljen e policëve në këtë rast, nuk varet nga Ministria e Drejtësisë.

Avokatja e Arlindës, Adelina Hoxha, e ka thënë qartë se ku sheh fajin. Në një deklaratë për Telegrafin tha se “Prokurorja s’e ka ushtru detyrën e vet”. Ajo kundërshtoi gjithashtu deklaratën e policisë se Arlinda ishte kthyer në shtëpi me vullnetin e saj. Ky është thelbi i çështjes: vrasësi do të përgjigjet para gjykatës, por zinxhiri i institucioneve që nuk e mbrojti Arlindën ende nuk ka dhënë llogari.

Kryeprokurori i Shtetit ka kërkuar një raport të detajuar, ndërsa Inspektorati ka nisur verifikimet. Këto janë adresat ku duhet kërkuar llogari, me emra dhe me afate.

Pse kërkohet dorëheqja e ministres

Kërkesa për dorëheqjen e Gërvallës erdhi nga disa anë:

– deputeti i AAK-së Burim Ramadani, në emisionin “Infonata” të Tëvë1;

– deputetja e PDK-së Ariana Musliu-Shoshi, në Facebook;

– organizata QIKA, e cila shkroi parulla te dyert e Ministrisë së Drejtësisë.

Disa nga kritikat kanë bazë. QIKA kritikoi mënyrën si foli ministrja në Kuvend, kur tha se Arlinda nuk i ishte drejtuar Qeverisë. Në një moment kur një grua ishte vrarë pasi kishte kërkuar ndihmë, kjo frazë u kuptua si zhvendosje e përgjegjësisë. Zemërimi i organizatave të grave është i kuptueshëm dhe duhet dëgjuar.

Megjithatë, te partitë politike konteksti nuk mund të anashkalohet. Gërvalla është ministrja që po e çon përpara ligjin për Byronë Shtetërore për Verifikimin dhe Konfiskimin e Pasurisë së Pajustifikueshme, një nga ligjet më të kontestuara të kësaj legjislature.

– Gjykata Kushtetuese e ka rrëzuar dy herë, në vitin 2024 dhe në fillim të vitit 2026, për shkelje procedurale.

– Në leximin e parë, në prill, ligji kaloi me 81 vota, ndërsa 25 deputetë abstenuan. PDK-ja e kushtëzoi mbështetjen me ndryshime, kurse LDK-ja kërkoi konsultim publik.

– Më 5 tetor ligji u miratua sërish në parim, ndërsa PDK-ja e kishte lëshuar sallën.

Një ligj që synon pasuritë e zyrtarëve që nuk mund ta justifikojnë burimin e tyre prek interesat e një pjese të klasës politike. Prandaj është e ligjshme të pyesim nëse e gjithë kjo vëmendje ndaj ministres lidhet vetëm me rastin e Arlindës, apo edhe me betejën politike për këtë ligj. Përgjigjen e dinë vetë ata që e kërkojnë dorëheqjen. Për publikun, rreziku është i qartë: nëse tragjedia shndërrohet në betejë të vjetër partiake, përgjegjësia e vërtetë humbet nga vëmendja.

Kundërargumenti: ajo është koordinatore kombëtare

Kritikët kanë një argument që nuk duhet anashkaluar. Gërvalla është edhe Koordinatore Kombëtare për Mbrojtje nga Dhuna në Familje. Ky rol i jep asaj përgjegjësi politike që sistemi të funksionojë.

Ky argument është i drejtë, por çon në një përfundim tjetër nga dorëheqja. Koordinatorja nuk komandon prokurorët dhe as patrullat e policisë. Detyra e saj është të mbledhë të dhëna, të identifikojë boshllëqet dhe të propozojë ndryshime. Prandaj kërkesa e drejtë ndaj saj është një raport i plotë para Kuvendit. Raporti duhet të tregojë sa urdhra mbrojtjeje janë dhënë këtë vit, sa prej tyre janë ndjekur nga afër dhe ku ka dështuar koordinimi mes gjykatave, prokurorisë dhe policisë. Ky është testi i ministres, dhe ajo duhet ta kalojë me fakte, jo me deklarata.

Ku duhet kërkuar llogari

Shumë lexues të kësaj gazete jetojnë në Gjermani e Zvicër, ku urdhri i mbrojtjes zakonisht shoqërohet me vlerësim rreziku dhe me ndjekje të vazhdueshme nga policia. Kosova i ka ligjet dhe partnerët ndërkombëtarë. I mungon zbatimi në terren, dhe zbatimi bëhet nga institucione konkrete.

Tri pyetje duhet të marrin përgjigje publike, me afat:

1. Inspektorati Policor: A ishte patrulla pranë shtëpisë më 25 tetor? Nëse jo, kush e anuloi ose kush nuk e zbatoi?

2. Prokuroria e Pejës: Pse ankesa e 22 tetorit nuk solli masa shtesë mbrojtjeje, ndonëse vetë prokuroria e kishte vlerësuar rrezikun si të lartë?

3. Policia e Kosovës: Pse thirrja në 192 më 22 tetor priti rreth 70 minuta, dhe sa raste të tjera kanë pritur njësoj?

Dorëheqjet politike kërkohen lehtë, por nuk ndreqin vetvetiu atë që dështoi. Përgjegjësia institucionale kërkon emra, akte dhe afate. Për Arlindën, ajo duhet të nisë aty ku u morën vendimet që e lanë pa mbrojtje.(BS)