Një nga zbulimet më të veçanta arkeologjike në Maqedoninë e Veriut u bë në korrik të vitit 2009, gjatë gërmimeve në pjesën e vjetër të Ohrit, pranë Portës së Epërme (Gorna Porta). Arkeologët zbuluan varrin e një vajze, e cila ishte varrosur rreth 2.500 vjet më parë, përcjell tetova1
Mënyra e varrimit dhe objektet e çmuara të gjetura pranë eshtrave zbuluan detaje interesante për jetën, pasurinë dhe traditat mortore në qytetin e lashtë të Lihnidos.
Sipas vlerësimeve të atëhershme të studiuesve, vajza kishte qenë rreth 15 deri në 16 vjeçe kur kishte ndërruar jetë. Në varrin e saj u gjetën stoli prej ari, argjendi dhe bronzi, si dhe objekte të punuara nga qelibari.
Vëmendje të veçantë tërhoqën pllakat e arta të vendosura mbi fytyrën e saj, si dhe një stoli në formën e diellit me 16 rreze, e zbuluar në pjesën e gjoksit.
Ar mbi sytë, gojën dhe gjoksin
Gjetjet u zbuluan gjatë hulumtimeve arkeologjike në hapësirën ndërmjet Portës së Epërme dhe kishës “Shën Maria Perivlepta”.
Në njërin prej varreve të hulumtuara, arkeologët gjetën një pllakë të artë të vendosur mbi sytë e të ndjerës, si dhe një pllakë tjetër që mbulonte gojën e saj.
Në pjesën e gjoksit, pikërisht në zonën e zemrës, ishte vendosur një stoli prej ari me simbolin e diellit me 16 rreze.
Përveç këtyre objekteve, në varr u zbuluan edhe një brez prej ari, vathë të artë, byzylykë argjendi dhe bronzi, varëse dekorative dhe sende të tjera me vlerë.
Sipas arkeologut Pasko Kuzman, i cili në atë kohë drejtonte Drejtorinë për Mbrojtjen e Trashëgimisë Kulturore, kjo mënyrë e vendosjes së stolive prej ari përbënte një praktikë funerale jashtëzakonisht të rrallë.
Ndryshe nga maskat e zakonshme mortore prej ari, në këtë rast fytyra e vajzës ishte mbuluar me pjesë të veçanta të punuara nga ky metal i çmuar.
Varri u zbulua vetëm gjashtë metra larg maskës së famshme të artë
Një tjetër veçanti e këtij zbulimi është fakti se varri ndodhej vetëm gjashtë metra larg vendit ku, në vitin 2002, ishte zbuluar maska e famshme mortore prej ari në Ohër.
Ky zbulim i mëparshëm kishte zgjuar interes të madh në qarqet arkeologjike dhe kishte dëshmuar rëndësinë e nekropolit pranë Portës së Epërme.
Gjetjet e reja të vitit 2009 u mundësuan arkeologëve të siguronin të dhëna shtesë për traditat e varrimit dhe dallimet shoqërore në Lihnidon e lashtë.
Pasuria e madhe e objekteve të vendosura në varr lë të kuptohet se në këtë zonë preheshin edhe pjesëtarë të familjeve me ndikim dhe pasuri.
Qelibari dëshmon lidhjet me pjesë të largëta të Evropës
Përveç arit, një nga elementet më interesante të varrit ishin stolitë e punuara nga qelibari.
Ky material natyror, i formuar nga rrëshira e fosilizuar e pemëve, në botën antike konsiderohej mjaft i çmuar dhe përdorej për prodhimin e stolive.
Rajoni i Baltikut ishte një nga burimet kryesore të qelibarit në Evropë, ndërsa rrugët tregtare mundësonin transportimin e tij edhe drejt territoreve shumë të largëta.
Prania e qelibarit në nekropolin e Ohrit dëshmon për lidhje të mundshme tregtare dhe kulturore ndërmjet komuniteteve të Ballkanit dhe pjesëve veriore të kontinentit evropian.
Ministrja e atëhershme e Kulturës, Elizabeta Kançeska-Milevska, kishte theksuar se ky zbulim hapte pyetje të reja rreth zhvillimit të tregtisë ndërmjet Evropës Veriore dhe asaj Jugore më shumë se dy mijëvjeçarë më parë.
Kush ishte vajza e varrosur me kaq shumë ar?
Identiteti i vajzës së re edhe sot mbetet i panjohur.
Megjithatë, objektet jashtëzakonisht të pasura të gjetura në varrin e saj sugjerojnë se ajo mund t’i përkiste një shtrese të lartë shoqërore.
Në kohën e zbulimit, studiuesit hodhën mundësinë që vajza të ishte pjesëtare e një familjeje të pasur ose me ndikim në Lihnidon e lashtë.
Mosha e saj, stolitë e punuara me kujdes dhe mënyra e pazakontë e varrimit ngjallën interes të madh te arkeologët.
Megjithatë, deri më sot nuk ka prova të mjaftueshme për të përcaktuar me siguri prejardhjen familjare, pozitën shoqërore apo shkakun e vdekjes së saj.
Zbulimi nga Ohri mori vëmendjen edhe të mediave evropiane
Gjetjet arkeologjike u prezantuan para publikut në korrik të vitit 2009 dhe tërhoqën vëmendje edhe jashtë Maqedonisë së Veriut.
Më 22 korrik të po atij viti, televizioni publik spanjoll RTVE publikoi një raport të agjencisë së lajmeve EFE për vajzën e varrosur me stoli ari dhe qelibari.
Në raport u veçuan objektet e pazakonta prej ari, mosha e përafërt e vajzës dhe rëndësia e zbulimit për studimin e lidhjeve tregtare në lashtësi.
Për këtë zbulim raportuan edhe media të tjera të huaja, duke shtuar interesimin ndërkombëtar për trashëgiminë arkeologjike të Ohrit.
Lihnidi i lashtë ende ruan shumë sekrete
Sot, Porta e Epërme është një nga pjesët më karakteristike të Ohrit të vjetër, e rrethuar me ndërtesa historike, kisha dhe mbetje të mureve mbrojtëse të qytetit.
Megjithatë, nën rrugët dhe objektet e sotme ruhen dëshmi të periudhave shumë më të hershme të historisë së këtij qyteti.
Nekropoli pranë Portës së Epërme përbën një burim të rëndësishëm për studimin e Lihnidos së lashtë, banorëve të tij, kontakteve tregtare dhe zakoneve fetare e mortore.
Zbulimi i vitit 2009, me stolitë e arta të vendosura në fytyrën e vajzës së re dhe simbolin e diellit me 16 rreze në gjoksin e saj, vazhdon të mbetet një nga gjetjet më mbresëlënëse arkeologjike të kësaj zone.
Edhe pas më shumë se 2.500 vjetësh, varri vazhdon të ngrejë pikëpyetje për jetën, besimet dhe traditat e njerëzve që dikur jetonin pranë Liqenit të Ohrit./tetova1.mk
Komentet
Bëhu i pari që komenton.












