A punojmë më shumë sesa kërkohet për rezultatet që arrijmë? A është vërtet dita tetëorëshe e punës formula më e mirë për produktivitetin, apo bëhet fjalë për një rregull të vendosur prej kohësh, të cilin ekonomia po e vë gjithnjë e më shumë në pikëpyetje? Një analizë e re ekonomike sugjeron se java optimale e punës mund të jetë 37 orë, në vend të 40 orëve sa është norma e zakonshme. Dallimi duket i vogël, por pas këtyre tri orëve qëndrojnë çështje të rëndësishme që lidhen me efikasitetin e kompanive, shëndetin e punonjësve, pagat dhe cilësinë e jetës, përcjell tetova1
Ekonomistët Gregor Jarosch, Laura Pilossoph dhe Anthony Swaminathan nga Universiteti Duke në SHBA, në një studim të publikuar përmes Byrosë Kombëtare të Kërkimeve Ekonomike (NBER), kanë analizuar sa orë punojnë qytetarët në Gjermani dhe sa do të dëshironin të punonin duke ruajtur të njëjtën pagesë për orë.
Studimi, i publikuar fillimisht në mars të vitit 2025 dhe i rishikuar në prill të vitit 2026, tregon se më shumë se dy të tretat e punonjësve me orar të plotë punojnë më gjatë sesa do të dëshironin.
Duke përdorur një model ekonomik, studiuesit kanë llogaritur se kufizimi i javës së punës në 37 orë mund të sillte efektin më të favorshëm në mirëqenien e përgjithshme të punonjësve në Gjermani.
Lexo edheNga 9 nëntori ndryshojnë rregullat e pagesave në Maqedoni: Numra të rinj IBAN dhe formularë të ndryshëm bankarë!Edhe më interesante është vlerësimi se përfitimi shoqëror nga një shkurtim i tillë, i shprehur në vlerë monetare, mund të arrijë nga 0,6 deri në 1,2 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) të Gjermanisë. Kjo nuk do të thotë se ekonomia do të rritet automatikisht me këtë përqindje, por se modeli vlerëson si të konsiderueshme vlerën e kohës së lirë shtesë dhe përmirësimit të mirëqenies.
Sipas përllogaritjeve, përfitimet më të mëdha do t’i kishin punonjësit e moshës së mesme, gratë, personat e martuar, të arsimuarit me nivel të lartë dhe ata me të ardhura më të mëdha.
Megjithatë, java 37-orëshe nuk është një zgjidhje universale për çdo punonjës dhe çdo ekonomi. Po ashtu, studimi nuk dëshmon se shkurtimi i orarit të punës do të ruajë patjetër produktivitetin dhe pagat.
Ndërkohë që ekonomistët bëjnë përllogaritjet, disa kompani tashmë kanë filluar të testojnë se çfarë ndodh kur punonjësit kalojnë më pak kohë në vendin e punës.
Një nga eksperimentet më të njohura është realizuar në Britaninë e Madhe, ku 61 kompani me rreth 2.900 punonjës kanë testuar javën katërditore të punës për gjashtë muaj, pa ulje të pagave.
Rezultatet, të publikuara në vitin 2023, treguan se 71 për qind e punonjësve raportuan ulje të lodhjes profesionale, ndërsa 39 për qind thanë se kishin përjetuar më pak stres.
Edhe treguesit e biznesit ishin interesantë. Numri i ditëve të mungesës në punë për shkak të sëmundjeve u ul me 65 për qind, ndërsa numri i punonjësve që u larguan nga kompanitë ishte 57 për qind më i ulët krahasuar me periudhën përkatëse paraprake.
Të ardhurat në 23 kompani që dorëzuan të dhëna të krahasueshme u rritën mesatarisht me 1,4 për qind gjatë eksperimentit. Pas përfundimit të tij, 56 nga 61 kompanitë vendosën të vazhdojnë me javën katërditore të punës.
Ky hulumtim u realizua me pjesëmarrjen e studiuesve nga Universiteti i Kembrixhit dhe Kolegji i Bostonit.
Islanda ka shkuar edhe më tej. Në dy eksperimente të zhvilluara nga viti 2015 deri në vitin 2019, rreth 2.500 punonjës kaluan në javë pune prej 35 deri në 36 orësh, pa iu ulur pagat.
Analizat treguan se në shumicën e vendeve të punës të përfshira në eksperiment, produktiviteti dhe cilësia e shërbimeve mbetën të pandryshuara ose u përmirësuan.
Sipas raportit të publikuar në vitin 2021, pas përfundimit të eksperimenteve, 86 për qind e fuqisë punëtore në Islandë tashmë punonte me orar të shkurtuar ose kishte fituar të drejtën për ta shkurtuar orarin e punës.
Një tjetër dëshmi shkencore për përfitimet e këtij modeli erdhi në korrik të vitit 2025, kur revista shkencore Nature Human Behaviour publikoi një studim që përfshinte 2.896 punonjës nga 141 organizata në gjashtë shtete.
Shkurtimi i orarit të punës pa ulje të pagave u lidh me përmirësimin e shëndetit mendor dhe fizik, rritjen e kënaqësisë në punë, uljen e lodhjes dhe pakësimin e problemeve me gjumin. Përmirësime të ngjashme nuk u vunë re te 12 kompanitë që shërbyen si grup kontrolli.
Por, a do të thotë më shumë kohë në punë edhe më shumë prodhim?
Ekonomisti John Pencavel nga Universiteti Stanford, në hulumtimet e tij mbi produktivitetin, ka konstatuar se lidhja mes orarit të punës dhe rezultateve të arritura nuk është lineare. Pas një kufiri të caktuar, orët shtesë sjellin gjithnjë e më pak rezultate shtesë.
Me fjalë të tjera, një punonjës që kalon më shumë kohë në vendin e punës nuk është domosdoshmërisht proporcionalisht më produktiv.
Pasojat e punës së tepërt nuk kufizohen vetëm te rezultatet e biznesit. Sipas një analize të përbashkët të Organizatës Botërore të Shëndetësisë dhe Organizatës Ndërkombëtare të Punës, puna 55 ose më shumë orë në javë lidhet me 35 për qind rrezik më të lartë për goditje në tru dhe 17 për qind rrezik më të lartë për vdekje nga sëmundjet ishemike të zemrës, krahasuar me një javë pune prej 35 deri në 40 orësh.
Të dyja organizatat kanë vlerësuar se ekspozimi ndaj orarit të zgjatur të punës ka kontribuar në rreth 745.000 vdekje në mbarë botën gjatë vitit 2016.
Po Maqedonia e Veriut ku qëndron në këtë drejtim?
Sipas të dhënave të Eurostatit për orarin e zakonshëm javor të punës në vitin 2025, të punësuarit në Maqedoninë e Veriut kanë punuar mesatarisht rreth 40,7 orë në javë, krahasuar me 37,3 orë në Bashkimin Evropian.
Në vendin tonë, Ligji për Marrëdhëniet e Punës parasheh orar të plotë pune deri në 40 orë në javë. Megjithatë, ligji ose marrëveshjet kolektive mund të përcaktojnë që edhe orari prej 36 deri në 40 orësh të konsiderohet orar i plotë pune.
Kjo do të thotë se ideja e javës 37-orëshe nuk është domosdoshmërisht jashtë kornizës ekzistuese ligjore në vend. Çështje krejtësisht tjetër mbetet nëse kompanitë në Maqedoninë e Veriut kanë mundësi ekonomike dhe organizative për ta zbatuar një model të tillë.
Organizimi i punës në një kompani të teknologjisë informative apo në një administratë është krejt ndryshe nga ai në një fabrikë me prodhim të pandërprerë, institucion shëndetësor, tregti apo transport.
Në disa sektorë, shkurtimi i orarit të punës mund të kërkojë punësime shtesë, organizim të ndërrimeve të reja ose rritje të shpenzimeve. Pikërisht për këtë arsye, rezultatet e eksperimenteve të realizuara në shtetet e tjera nuk mund të zbatohen automatikisht në ekonominë e Maqedonisë së Veriut.
Megjithatë, studimet e reja po hapin një çështje gjithnjë e më të rëndësishme si për punonjësit, ashtu edhe për punëdhënësit: A duhet të matet suksesi sipas numrit të orëve të kaluara në punë apo sipas vlerës së krijuar gjatë atyre orëve?/tetova1/
Komentet
Bëhu i pari që komenton.
