Paralajmërimi i fituesit të Nobelit në Fizikë: “Çernobili” i inteligjencës artificiale mund të ndodhë brenda vitit 2027

Një sulm kibernetik i realizuar me ndihmën e inteligjencës artificiale mund të shkaktojë ndërprerje të mëdha të energjisë elektrike ose të bllokojë sistemet financiare brenda fundit të vitit 2026 apo gjatë vitit 2027. Këtë mundësi e ka ngritur Geoffrey Hinton, fitues i Çmimit Nobel në Fizikë në vitin 2024 dhe një nga shkencëtarët që kanë kontribuar në zhvillimin e inteligjencës artificiale moderne.

Në një intervistë për gazetën britanike The Guardian, Hinton ka paralajmëruar se një incident me pasoja të rënda mund t’i detyrojë qeveritë dhe kompanitë teknologjike të ndryshojnë mënyrën se si trajtojnë sigurinë e sistemeve të inteligjencës artificiale.

Shkencëtari e krahason një ngjarje të mundshme të kësaj natyre me katastrofën e Çernobilit, jo për shkak të rrezikut bërthamor, por për ndikimin që mund të ketë në ndërgjegjësimin e autoriteteve dhe publikut.

Rreziku për energjinë elektrike dhe sistemin bankar

Lexo edheKujdes gjatë fundjavës! Bankat në Maqedoni paralajmërojnë ndërprerje të mundshme të shërbimeve

Sipas Hinton, një nga skenarët më shqetësues lidhet me përdorimin e inteligjencës artificiale për të sulmuar infrastrukturën kritike të një shteti.

Një ndërhyrje në rrjetin elektrik mund të lërë zona të mëdha pa energji, ndërsa një sulm ndaj institucioneve financiare mund të ndërpresë funksionimin e shërbimeve bankare për një javë.

Në këto kushte, qytetarët dhe bizneset mund të humbasin përkohësisht mundësinë për të përdorur llogaritë bankare, për të transferuar para apo për të kryer pagesa.

Hinton vlerëson se sistemet mund të rikuperohen pas një incidenti të tillë, por pasojat do të nxirrnin në pah nevojën për masa më të forta sigurie.

Shqetësimi i tij lidhet edhe me aftësinë e inteligjencës artificiale për të ndihmuar autorët e sulmeve kibernetike. Kjo teknologji mund të shfrytëzohet për identifikimin e dobësive në sisteme, automatizimin e sulmeve, zhvillimin e programeve keqdashëse dhe realizimin e mashtrimeve.

Megjithatë, nuk ka prova që incidentet e fundit kibernetike të jenë shkaktuar përmes përdorimit të inteligjencës artificiale.

Hinton kritikon drejtuesit e kompanive teknologjike

Shkencëtari, i cili u largua nga Google në vitin 2023, ka shprehur rezerva edhe për mënyrën se si kompanitë e mëdha po menaxhojnë rreziqet e teknologjisë.

Ai ka deklaruar se nuk ka besim te drejtori ekzekutiv i OpenAI, Sam Altman, ndërsa ka kritikuar edhe Mark Zuckerberg dhe Elon Musk.

Sipas Hinton, drejtuesit e këtyre kompanive i njohin rreziqet që shoqërojnë zhvillimin e inteligjencës artificiale, por u japin përparësi interesave financiare.

Për të kufizuar këto rreziqe, ai kërkon që sistemet më të avancuara të kalojnë kontrolle të detyrueshme nga institucione të pavarura përpara se kompanitë t’i vendosin në përdorim.

Hinton propozon një model të ngjashëm me procedurat e miratimit të barnave. Ai sjell si shembull talidomidin, medikamentin që gjatë viteve 1950 dhe 1960 shkaktoi keqformime të rënda te mijëra fëmijë.

Pavarësisht paralajmërimeve, shkencëtari nuk e konsideron të sigurt ndodhjen e një katastrofe. Ai mendon se qeveritë, studiuesit dhe kompanitë kanë ende mundësi të vendosin mekanizma kontrolli për të parandaluar pasoja të rënda.

BBC përgatit transmetime emergjente për 72 orë pa energji

Paralelisht me shqetësimet për sigurinë kibernetike, në Mbretërinë e Bashkuar po zhvillohen plane për ruajtjen e komunikimit publik gjatë ndërprerjeve të gjata të energjisë elektrike.

BBC ka hartuar planin emergjent të quajtur Black Sky, i cili parashikon vazhdimin e transmetimeve radiofonike edhe në rast se një ndërprerje masive e energjisë paralizon shërbimet e zakonshme.

Plani përfshin angazhimin e rreth 100 punonjësve në një studio emergjence, e cila do të ketë gjeneratorë, lidhje komunikimi të pavarura nga interneti dhe furnizime me ushqim, ujë e karburant për të paktën tri ditë.

Përmes frekuencave FM, transmetuesi publik britanik synon t’u përcjellë qytetarëve njoftimet e qeverisë dhe udhëzime për përballimin e mungesës së energjisë dhe shërbimeve bazë.

Përgatitjet nuk kufizohen te sulmet kibernetike. BBC merr në konsideratë edhe ndërprerjet që mund të shkaktojnë fatkeqësitë natyrore, sabotimet dhe defektet teknike.

Një rast që shërben si referencë është përmbytja e vitit 2015 në Lancaster, kur rreth 61.500 persona mbetën pa energji elektrike. Ndërprerja ndikoi edhe në funksionimin e dyqaneve, transportit dhe komunikimeve.

Britania shqyrton investime për komunikimin në raste emergjence

Autoritetet britanike po shqyrtojnë gjithashtu një investim prej 70 milionë paundësh në mjete fluturuese që operojnë në lartësi të mëdha. Qëllimi është ruajtja e komunikimit celular kur infrastruktura tokësore nuk funksionon.

Në të njëjtën kohë, qeveria ka nisur fushatën kombëtare Be Ready, përmes së cilës u kërkon familjeve të sigurojnë furnizime të mjaftueshme për të përballuar të paktën 72 orë pa shërbimet kryesore.

Rekomandimet përfshijnë rezervat e ujit dhe ushqimit, ilaçet, bateritë, elektrikët e dorës dhe radiot që mund të funksionojnë pa furnizim nga rrjeti elektrik.

Ndërsa Hinton kërkon kontrolle më të rrepta për inteligjencën artificiale, masat britanike synojnë të ruajnë komunikimin dhe aksesin në informacion gjatë emergjencave, pavarësisht shkakut që mund të ndërpresë shërbimet jetike.